Sakatat Nedir? Faydaları ve Zararları Nelerdir? Nelere Dikkat Edilmelidir?

Sakatat yemenin sağlık üzerine etkileri nelerdir? Diyette sakatat olur mu? Diyette kokoreç yiyebilir miyim?

116

Batı coğrafyasının etkisi altında oluşan, modernleşme olarak adlandırılan yeni toplum yapısı ve düzeni; Batı halkını etkilemekle beraber, dışında kalan ülkemiz de dahil birçok ülkeyi etkiledi. Modern yaşam, insanları geleneksel ve sağlıklı gıdalardan koparıp, endüstriyel gıdalara ve fast food tarzı beslenme alışkanlığına yöneltmektedir. Tam olarak bu noktada, modern yaşama karşı, geleneksel ve sağlıklı gıdalardan biri olan sakatatları gelin hep birlikte inceleyelim 😊

Sakatat Nedir?

Sakatat, organ eti olarak da adlandırılan kasaplık hayvanların kesimi ile elde edilen, karkas dışındaki tüketilebilen iç organlara denir.

Sakatatların bazı bölümleri (böbrek, kalp, beyin, karaciğer v.b) taze olarak tüketilirken, bazı bölümleri (işkembe, paça, ince bağırsak v.b) ön işlemlerden geçirildikten sonra sunuma hazır hale gelir. Kırmızı ve beyaz olarak iki gruba ayrılır. Kırmızı sakatatlar grubuna; karaciğer, akciğer, kalp, böbrek, dalak, dil ve baş eti girerken, beyaz sakatatlar grubuna ise; işkembe, mumbar, ince bağırsak, billur, beyin, omuriliği gibi çeşitli doku ve organlar girer.

Sakatat-Et Karşılaştırılması

Sakatatlar, kırmızı ete göre daha fazla miktarda su içerirken, daha az miktarda yağ içerir. Sakatatların protein değerleri (beyin hariç) çizgili  kas dokusu ile yakın orandadır. Karbonhidrat değeri ise kırmızı etten epey yüksek olan sakatatlar, genel olarak kırmızı ete göre vitamin ve mineral açısından daha zengin bir kaynaktır.

Sakatat Tüketiminin Avantajları Nelerdir?

  • Mükemmel bir protein, yağ, vitamin ve mineral kaynağıdır.
  • B12 vitamini ile birlikte A, B2, B3, B5, B6, B9 gibi vitaminleri içerir.
  • Fe, Zn, P, K gibi mineraller içerir. Mineral maddeler en fazla; karaciğer, dalak, beyin ve böbrek gibi bölümlerde bulunur. Özellikle karaciğer; potasyum, sodyum, fosfor ve demir yönünden zengindir. Bunun için anemi tedavilerinde karaciğerin tüketilmesi önerilir.
  • Doymuş, tekli ve çoklu doymamış yağ asitleri içerir.
  • İnsan vücudundaki sistemler de olağanüstü performans arttırıcıdır.
  • Uzun süre tok tutar.
  • Kas kütlesini korumaya yardımcı olabilir.
  • B grubu vitaminleri içerdiği için ruh halinizi iyileştirmeye, depresyon, anksiyete bozukluklarına karşı korur, alzheimer hastalığı ve demans riskini azaltmaya yardımcı olur.
  • Öğrenmeyi kolaylaştırır, hafızayı güçlendirir.
  • B9 ve B12 vitaminlerini diyetle alımı koroner kalp hastalığı riskini azaltabileceğinden sakatat tüketimi bu yönden avantaj sağlayabilir.
  • A vitamini içerdiği için bağışıklık sistemini destekler, enfeksiyona karşı korur.
  • Daha ucuzdur ve hayvanın bu kısımlarını yemek israfı önleyebilir.

Pişmiş Dana Karaciğerin 100 gramı neler içerir?

Kalori (kkal)
Protein (g)

Toplam Yağ (g)

Fe
(mg)
192422611
Ca
(mg)
Mg
(mg)
Zn
(mg)
Vit. B2
(mg)
62023860
Vit. B3
(mg)
Vit. B6
(mg)
Folat (µg)Vit. B12
(µg)
15091833160
A Vit.
(IU)
Kolesterol
(mg)
70564511

 

Sakatat Tüketiminin Dezavantajları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?

Sakatatı diyete dahil etmenin pek fazla dezavantajı yoktur, ancak bazı insanlar yüksek alımlara karşı daha savunmasız olabilir ve tüketimlerini sınırlamaları gerekebilir.

  • Gut Hastası Olan Bireyler:

Gut, yaygın bir artrit türüdür. Kandaki yüksek ürik asit düzeylerinden kaynaklanır, diyetteki pürinler vücutta ürik asit oluşturur. Organ etleri de pürin yönünden zengindir. Bu nedenle gut hastası olan bireylerin bu yiyecekleri tüketmesi riskli bir durumdur. Ancak sakatat tüketimi ile gut oluşumuna neden olabileceğine dair bir durum söz konusu değildir.

  • Gebe/Hamileler Sakatat Alımında Dikkatli Olmalıdır:

Organ etleri, özellikle karaciğer, A vitamini yönünden zengin kaynaklardır. Hamilelik döneminde A vitamini fetal büyüme ve gelişmede önemli bir rol oynar. Aşırı alımlar, ciddi doğum kusurları ve anormallikle ilişkilendirildiği için, özellikle A vitamini takviyesi alınıyorsa hamilelikte organ eti alımını sınırlandırmak önemlidir.

  • Uzun zincirli çoklu doymamış yağ asitleri içeren sakatatlar, fenilketonürili çocukların diyetlerinden çıkarılır.
  • Ülkemizde ayaküstü yenilebilen, sevilen, sokak lezzetlerinden biri olan kokoreç tüketirken; iyice yıkanıp temizlendiğine, iyi pişirme uygulanıldığına, gıda güvenliği açısından güvenilir olduğundan emin olunmalıdır. Çünkü sağlıksız bir kokorecin içerisinde polisiklik aromatik hidrokarbon bulunabilir.
  • Toksinlere (Kadmiyum, Kurşun vb.) ve böcek ilaçlarına maruz kalmış hayvanların organlarında toksik maddeler bulunabilir. Bu yüzden en doğal ortamlarda yetişen hayvanların organ eti tüketilmelidir.

Sakatat Ve Deli Dana Hastalığı

Yıllar önce sakatatın pazarlarda çılgın inek hastalığı olarak adlandırılan ensefalopati (BSE) salgını nedeni ile satışlar azalmıştı. Halk arasında BSE salgınının yayılmasını önlemek için sakatatlar dışlanmış ve hayvanlarda yem olarak kullanılması da seyrekleşmişti.

  • Yapılan çalışmalara göre; sığır kaslarında bulunan eser elementlerin ortalama değerleri Zn > Cu > Fe > Pb > Cd olarak sıralanırken, sığırların yenilebilir sakatlarında bulunan eser elementlerin ortalama değerleri Cu > Fe > Zn > Pb > Cd olarak sıralanmıştır. Yenilebilir sakatatların (karaciğer, böbrek, kalp) ve sığır kaslarının iz element içeriği, sığırların cinsine ve yaşına bağlı olduğu bulunmuştur.

Sakatat Yemek Kolesterolü Arttırır Mı?

2015 Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER), kolesterol alımını yetişkin bireyler için 300 mg hamile kadınlar için 200 mg’ın üstünde olmaması gerektiğini önermişti. Amerikan Diyet Rehberi ise 2010 yılında, sağlıklı bireyler için diyet kolesterol alımını üst sınır olarak 300 mg/gün şeklinde belirlemiştir. Ancak 2015 yılında Diyet Rehberi Öneri Komitesi, kolesterol tüketimi kısıtlanmasını kaldırmıştır. Bu gelişme, diyet kolesterol alımının serum kolesterol ile kardiyovasküler hastalıklarla doğrudan ilişkilendirilemediğinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Dolayısıyla bazı ülkeler de kolesterol alımında üst sınır belirlememiştir. Kan kolesterol konsantrasyonlarının ana belirleyicileri olan, doymuş ve trans yağ alımını kontrol etmeye odaklanılmıştır. Bununla birlikte Amerikan Diyet Öneri Rehberi halk sağlığı için doymuş yağların bireyin günlük kalori alımıyla en fazla %10 veya altında olması gerektiğine vurgu yapmaktadır.

  • Bu öneriler sağlıklı bireyler için geçerlidir. Kronik hastalığı olan bireyler, doktor ve diyetisyen öncülüğünde önlemlerini almalıdır.

ABD, diyet kolesterol önerilerini ilk kez yayımladığında, kolesterol alımı ve kardiyovasküler hastalıklar arasında ilişki üzerine çok sayıda çalışmalar yapılmış, ancak sonuçlar genel olarak tutarsız bulunmuştur.

  • Tutarsız sonuçlar sonrasında yakın tarihte yapılan bir analizde; diyet kolesterol tüketimi ve sağlık riski ile ilgili 40 prospektif çalışmaya bakılmış ve analiz sonucuna göre diyet kolesterolünün sağlıklı erişkinlerde kalp hastalığı ve inme ile anlamlı bir ilişkisi olmadığı belirlenmiştir.

Özetle çoğu organ etinde (sakatat) çok miktarda kolesterol vardır. Kolesterol yönünden zengin yiyeceklerin tüketilmesi ile, yüksek kan kolesterolü sonucuyla veya kalp hastalığı riskinin artmasıyla karşılaşılacağını gösteren çalışmalar da mevcuttur.

Sakatatın Kalitesi Nasıl Belirlenir?

Sakatatlar, kaliteli ve eşsiz lezzetleriyle restorantlarda giderek daha popüler hale gelmektedir. Oldukça hassas olan bir et yan ürünü oldukları için taze olarak tüketilmelidir. Satın alımından sofralara gelene kadar hijyen kurallarına dikkat edilmelidir.

Sağlıklı bir tüketim için; karaciğer, kalp, böbrek çiğ olarak bir gün muhafaza edilebiliyorken, beyin, işkembe, ayak ve uykuluk ise haşlandıktan sonra buzdolabında en fazla 2 gün muhafaza edilebilir.

Sakatatı Diyete Alma Formülleri

Sakatatın bayatlık kuşkusu, tüketicinin hoşuna gitmeyen sunum şekli, içerisinde kimyasal kalıntı olma riski veya sağlığa zararlı olabilme kuşkusu gibi nedenler, diyete eklenmesinin önüne çıkan engellerden bazılarıdır. Daha önce denememiş olabilirsiniz veya damak tadınıza uymayabilir, ancak besin değeri açısından mükemmel bir kaynak olan sakatatı lezzetlendirmek elinizdedir.

  • Ciğer sarması, hulüklü, mumbar dolması, paçik, kokoreç, paça, işkembe çorbası gibi geleneksel yemekleri tekrar gün yüzüne çıkarabilirsiniz.
  • Kuzu incik gibi diğer etlerle birlikte yavaş pişirilmiş bir güvece eklenebilir. Böylelikle güçlü bir tat elde edip sakatat yemeği sevmenize neden olabilir.
  • Soğan, sarımsak, tereyağı, salça, reyhan, maydanoz, fesleğen, kimyon, kekik, nane, pul biber gibi lezzeti daha yüksek seviyelere çıkaracak araçları kullanabilirsiniz.
  • Ayrıca damak tadınıza uygun sağlıklı pişirme tekniklerini uygulayabilirsiniz.

Sonuç olarak; sağlığın temel belirleyicilerinden biri olan beslenmede önemli olan yeterli ve dengeli olarak sağlanması olduğunu unutmadan, hayattan keyif almaya bakın!

Sağlıklı Günler Dilerim 😇

Kocatepe, D. “Healthy Nutrition and Traditional Foods”, 26.02.2015, https://www.jotags.org

Babaoğlu, A.S.,”Dana ve Kuzu Kokoreçlerinde Polisiklik Aromatik Hidrokarbonların Oluşum Düzeyi Üzerine Farklı Hayvansal Yağların Etkisi”, 2015, Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü

Chulayo, A., Muchenje, V., “Consumers Preference and Factors Influencing Offal consumption in Amathole District Eastern Cape, South Africa”, 21.08.2018, https://doi.org/10.3390/su10093323

Canpolat, E., Yardımcı, H., 2016,”Alzheimer Hastalığı ve Koruyucu Besin Öğeleri”, dergipark, 139-145

Ayaz, Z., “Beslenmede Farklı Yaklaşımlar”, 2018,https://doi:10.15511/kjfp.18.00385

Breen, P. Weigle, D.,”A high-protein diet induces sustained reductions in appetite, ad libitum caloric intake, and body weight despite compensatory changes in diurnal plasma leptin and ghrelin concentrations”, 2015, https://doi.org/10.1093/ajcn/82.1.41

Barton, M., Campbell, W.,, “Effects of an omnivorous diet compared with a lactoovovegetarian diet on resistance – traning-induced changes in body composition and skeletal muscle in older men”, 1999, https://doi.org/10.1093/ajcn/70.6.1032

Steven, H.Z.,”Choline: An Essential Nutrient for Public Health, 2009, https://doi:101111/j.1753_ 4887. 2009.00246.x

Braesco, V. A, Pascal, G., “Vitamin A in pregnancy requirements and safety limit”, 2000,https://doi.org/10.1093/ajcn/71.5.1325s

Atkinson, K., Choi, H. K, Karlson, E. W., “Purine-Rich Foods, Dairy and Protein İntake, and the Risk of Gout in Men”, 2004,https://www.nejm.org

Caferoğlu, Z., Özel, G. Ö.,”Omega-3 Uzun Zincirli Çoklu Doymamış Yağ Asitleri Ve Fenilketonüri”, 2018,

Atasever,M.,Özlü,H.,”Effects of Age and Breed on Trace Element Content in Cattle Muscle and Edible Offal “, 2018, https://doi:10.3329/ajmbr.v4i2. 38250

Berger,S.,Roman,G.,”Dietary Cholesterol and Cardiovascular Disease:A systematic Review and Meta-Analysis”, 2015, https://doi.:103945/ajcn.114.100305.Epub

“Türkiye Beslenme Rehberi TÜBER 2015”, T. C  Sağlık Bakanlığı Yayın No:1031, Ankara 2016

Kayıkçıoğlu,M.,Özdoğan,Ö.,”Beslenme ve Kardiyovasküler Sağlık:2015 Amerikan Diyet Klavuzu Önerileri”, 2015, https://doi:10.5543/tkda.2015.80963

T.C Milli Eğitim Bakanlığı,” Türk Mutfağına Özgü Et ve Sakatat Yemekleri, Ankara, 2011

Uyarı! BirBes.com içeriklerinin bir bölümü veya tamamı, BirBes. com – Beslenme Biliminin Geleceği’nin daha önceden yazılı izni ve onayı alınmadan kopyalanamaz, yayımlanamaz, hiçbir ortamda kaydedilemez, değiştirilemez ve uyarlanamaz. Bütün yasal haklar saklıdır.

Yorumlar

avatar
  Abone Ol  
Bildir