Fonksiyonel Gıda Ne Demektir? Hangi Gıdalar Fonksiyoneldir? Sağlık Üzerine Etkileri Nelerdir?

Fonksiyonel Besinler Ne İşe Yarar? Bir Günde Ne Kadar Tüketilmelidir?

0 64
Fonksiyonel Gıda

Geleneksel gıdaya benzeyen, geleneksel-günlük diyetin bir parçası olarak tüketilen, fizyolojik yararları kanıtlanmış ve/veya temel besinsel işlevlerin ötesinde kronik hastalık riskini azaltan, sentetik bileşen içermeyen, besleyici etkisinin yanında, değişik etkenlerle hastalık oluşma riskini azaltıcı, sağlığı ve iyi hali geliştirici özelliklere sahip gıdalar olarak tanımlanmaktadır.

Gıdanın fonksiyonel olabilmesi için; biyoaktif bileşikler, probiyotik mikroorganizmalar ve prebiyotik maddeler gibi etkenlere sahip olması ve bu etkenlerin vücudun ilgili bölgesine yeterince gönderilebilmesi gereklidir.

  • Biyoaktif bileşiğin etkisi, eksikliğinden kaynaklanan hastalık belirtilerinin giderilmesi ile karıştırılmamalı, temel fonksiyonu dışında sağladığı yarar nedeniyle olmalıdır.

Fonksiyonel gıdaların; hastalıkların önlenmesi ve tedavisi için tamamlayıcı bir terapi olarak kullanımı, sağlık ve duygusal refahı teşvik etmenin bir aracı olarak geçtiğimiz yıllarda kullanımı artmıştır. Hastaların semptomlarının giderilmesinin istendiği durumlarda ise giderek daha fazla uygulanmaktadır.

Kalp damar rahatsızlıkları, kanser, yüksek tansiyon, kolesterol, şeker, ülser ve ishal gibi hastalıkların oluşma risklerini azaltabilmektedir. Daha somut olmak gerekirse, bu gıdaların merkezi etki, çevresel etki, iştah ve emilim dahil olmak üzere yararlı etkiler oluşturduğu düşünülmektedir. İmmünostimülasyon ve alerjilerin baskılanmasını içeren; hipertansiyon, diyabet, kanser, hiperkolesterolemi, anemi ve trombosit agregasyonuna karşı önleyici bir tedavi sağlar. Vitamin ve flavonoidler gibi biyoaktif içerik maddeleri sayesinde, bitkisel kaynaklı gıdalara dayalı diyetlerin sağlığa yararlarına destek sağlamaktadır. Aslında fonksiyonel gıdalar ve metabolitleri, doğrudan serbest radikal süpürme kapasitelerine sahiptir. Bu nedenle, bitki bazlı diyetlerin sağlık yararları, meyve, sebze, otlar ve baharatlarda bulunan çok çeşitli fitokimyasallar tarafından uygulanan entegre antioksidan ve anti-inflamatuar mekanizmalarla ilişkili olabileceği düşünülmektedir. Bu temelde, diyetle ilişkili hastalıkların önlenmesi için oksidatif ve inflamatuar stresi etkin bir şekilde modüle edebilen bitki kaynaklarından elde edilen gıdaların, gıda ekstrelerinin ve fitokimyasal formülasyonlarının belirlenmesinde; antioksidan durumun (GSH) artmasında ve inflamasyonun azalmasında (CRP) kombine bir etki,  sağlıklı kişilerde lipit oksidasyonunu ve inflamatuar TNF-α’yı azalttığı literatürde yer almaktadır.

Bu tanımlara göre, meyve ve sebze gibi modifiye edilmemiş tüm gıdalar, fonksiyonel bir gıda maddesinin en basit biçimini temsil etmektedir. Örneğin sülforafan, beta karoten ve likopen gibi fizyolojik olarak aktif bileşenlerden zengin olan; brokoli, havuç veya domates, fonksiyonel gıdalar olarak kabul edilir. Besinlerle takviye edilmiş veya fitokimyasallar veya botaniklerle zenginleştirilmiş olanlar da dahil olmak üzere modifiye edilmiş gıdalar, aynı zamanda fonksiyonel gıdalar alanına girmektedir. Bu besin ögelerini diyette sağlayan, içeriğindeki gıda bileşenleri ile fonksiyonel gıdalar için bir model görevi gören diyet ise; Akdeniz Diyeti‘dir.

Fonksiyonel GıdaBiyoaktif BileşenSağlık Üzerine Etkisi
Tavsiye Edilen Miktar veya Alım Sıklığı
Takviyeli margarinlerBitki sterol ve stanol esterleriToplam ve LDL kolesterolü azaltır.Steroller için 1.3 g/gün
Stanoller için 1.7 g/gün
PsylliumÇözünür lifToplam ve LDL kolesterolü azaltır.1 g/gün
SoyaProteinToplam ve LDL kolesterolü azaltır.25 g/gün
Bütün yulaf ürünlerip-glukanToplam ve LDL kolesterolü azaltır.3 g/gün
Kızılcık suyuProanto-siyanidinlerİdrar yolu enfeksiyonlarını azaltır.300 mL/gün
Yağlı balıkn-3 yağ asitleriTG’yi azaltın, kalp hastalığı kalp ölümlerini azaltır.Haftada iki yağlı balık yemeği; 0.5–1.8 g EPA + DHA
Omega-3 yağ asitli yumurtalarn-3 yağ asitleriKolesterolü azaltır.Bilinmiyor
SarımsakOrganosülfür bileşikleriToplam ve LDL kolesterolü azaltır.600-900 mg/gün (diyet takviyesi) veya yaklaşık 1 taze karanfil/gün
Kudüs enginar, soğan tozu, olgun muzPrebiyotikler / fructooligo-sakkaritlerTansiyon kontrolü; serum kolesterol azaltır.3–10 g/gün
Yeşil çayKateşinlerBelirli kanser türlerinin riskini azaltır.4–6 bardak/gün
Siyah çayPolifenollerAzalmış koroner kalp hastalığı riski
Ispanak, lahana, yeşil lahanaLutein / zeaksantinYaşa bağlı makula dejenerasyonu riskini azaltır.Lutein olarak 6 mg/gün
Domates ve işlenmiş domates ürünleriLikopenProstat kanseri riskini azaltır.½ fincan/gün (30 mg veya 10 porsiyon/hafta)
Kuzu, hindi, sığır eti, mandıraCLAMeme kanseri riskini azaltır.Bilinmiyor
SebzelerdenGlukosinolatlar, indollerBelli kanser türlerinin riskini azaltır.Ø veya ½  fincan
Fermente süt ürünleriProbiyotiklerSindirim sistemi için destek sağlar.300 ml
Fındık ağacıTekli doymamış yağ asitleri, E vitaminiAzalmış koroner kalp hastalığı riskini azaltır30–60 g/gün fındık
Üzüm suyu veya kırmızı şarapResveratrolTrombosit agregasyonu azaltımını sağlar.240–480 g/gün

 

Test edilen gıda maddesinin veya ekstraktların besinsel, antioksidan ve biyoaktif bileşen kompozisyonunun ayrıntılı bir tarifi, test edilen matrisin karakterizasyonu ve insanlarda bir antioksidan/anti-enflamatuar etki gösterebilen etkili dozun tanımlanması için çok önemlidir.

  • Sağlıklı beslenme bağlamında fonksiyonel gıdaları değerlendirirken güvenli alım miktarları göz önünde bulundurulmalıdır.
  • Sağlıklı bir popülasyonda hastalık riskini azaltmak için önerilen spesifik alım seviyeleri, kanser veya kardiyovasküler hastalık gibi bir hastalık varlığında değiştirilebilir. Bu nedenle, fonksiyonel gıdalar ve bileşenleri için yaklaşık alım miktarlarına ilişkin diyet tavsiyelerinin, belirli popülasyonlar veya bireysel varyans bağlamında mevcut olan bilimsel bilgilere dayanarak değerlendirilmesi gerekir.
Sonuç olarak;

Fiziksel aktivite ile birleştirilen fonksiyonel gıda tüketilmesinin sağlık üzerine olumlu etkileri vardır. Fonksiyonel gıda tüketiminin iyi hali geliştiricilikleri nedeniyle; toplumun sağlıklı beslenmesi sağlanabilir, tedavi harcamaları ve işgücü kayıpları azaltılabilir.

Ahmad Alkhatib 1,*, Catherine Tsang 2, Ali Tiss 1, Theeshan Bahorun 3, Hossein Arefanian 1, Roula Barake 1, Abdelkrim Khadir 1 and Jaakko Tuomilehto 1,4 . (2017). Functional Foods and Lifestyle Approaches for Diabetes Prevention and Management. Nutrients.

Mauro Serafini* and Ilaria Peluso. (2016). Functional Foods for Health: The Interrelated Antioxidant and Anti-Inflammatory Role of Fruits, Vegetables, Herbs, Spices and Cocoa in Humans . Bentham Science, 6701-6715 .

Position Of The American Dietetic Association: Functional Foods. Amerika: ADA (2004). (American Dietetic Association).

Uyarı! BirBes.com içeriklerinin bir bölümü veya tamamı, BirBes. com – Beslenme Biliminin Geleceği’nin daha önceden yazılı izni ve onayı alınmadan kopyalanamaz, yayımlanamaz, hiçbir ortamda kaydedilemez, değiştirilemez ve uyarlanamaz. Bütün yasal haklar saklıdır.

Yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.