Prostat Nedir? Prostat Kanseri Neden Gelişir? Beslenme Tedavisi Nasıl Olmalıdır?

Prostat; mesane boynu ve üretranın ilk kısmını çevreleyen, erkek üreme sisteminin parçası olan ekzokrin bir bezdir. Prostat bezinin başlıca görevi; seminal sıvının bir bölümünü oluşturan ince, hafif alkalin sıvıyı salgılamaktır. Semen sıvının %30’unu prostat salgısı oluşturur.

Prostat kanseri, dünyada en yaygın görülen 5. kanser türü olmakla birlikte, en sık 70 yaş üstü erkek popülasyonda görülmektedir. Gelişmiş ülkelerde tüm kanser vakalarının %19’unu oluştururken, gelişmekte olan ülkelerde bu oran %5,3’tür. Ülkemizde ise Sağlık Bakanlığı Kanserle Savaş Dairesi Başkanlığı’nın araştırmasına göre erkeklerde %10,9 oranla en sık görülen 2. kanser türü olduğu bildirilmiştir.

• Amerikan Kanser Derneği, 50 yaşından itibaren PSA (prostat spesifik antijen) testi yapılabileceğini ve ilk değer 2,5 ng/ml üstünde ise yıllık takip edilmesini, düşük ise 2 yılda bir bakılmasını önermektedir.

Prostat kanseri başlangıcı ve hastalık seyrinin etiyolojisi henüz tam olarak açıklanamamakla birlikte, çevresel ve genetik birçok faktörün rol oynadığı görülmüştür. Bunlardan birisi olan diyet ve içeriği, risk faktörleri arasında giderek önem kazanmaktadır. İnsan diyetinin karmaşık ve sürekli değişen özellikler göstermesi nedeniyle, kanser gelişimi üzerine etkisini net bir şekilde gözlemleyebilmek zor olmakla birlikte, yapılan araştırmalara göre bazı besin gruplarının anti-kanserojen etkileri olduğu görülmüştür.

Prostat kanseri insidansı dünyanın farklı bölgelerinde ciddi farklılıklar göstermektedir. Örneğin; hayvansal yağlardan fakir, soyadan zengin beslenen Asya ülkelerinde prostat kanseri insidansı anlamlı şekilde düşükken, günlük enerji ihtiyacının %30-40’ı gibi büyük bir oranını hayvansal yağlardan sağlayan batılı ülkelerde prostat kanseri insidansı yüksektir. Bunun sebebinin, yüksek yağ içeriğinin seks hormonlarını arttırması ve bazı yağ asitlerinin tümör hücrelerinde poliferasyona neden olması olarak düşünülmektedir. Ancak balıkta bol miktarda bulunan omega-3 ve omega-6 yağ asitlerinin tam tersi koruyucu etki gösterdiği görülmüştür.

• İsviçre’de 3136 erkeğin 30 yıllık beslenme alışkanlığı incelenerek yapılan araştırmada; hiç balık tüketmeyenlerin prostat kanserine yakalanma riskinin 2-3 kat fazla olduğu görülmüştür. Yapılan araştırmalar obezite ile prostat kanseri arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur.
• İsveçte 135.000 erkek üzerinde yapılan bir çalışmada; prostat kanseri mortalitesinin BMI (vücut kütle indeksi) ve LBM (yağsız vücut kütlesi) ile doğrudan ilişkili olduğu gösterilmiştir. BMI’de 1 birim artışın mortalitede %10 artışa neden olduğu, BMI>30 olan hastalarda ise bu riskin tam iki kat arttığı görülmüştür. Diyette aşırı kırmızı et tüketiminin de kanser riskini arttırdığı düşünülmektedir. Yapılan çalışmalar antioksidan bileşiklerin prostat kanseri riski ve ilerlemesinde olumlu etkileri olduğunu göstermiştir.

Karotenoidler: Başlıca plazma karotenoidleri; α-karoten, ß-karoten, ß-kriptoksantin, lutein ve likopendir. Karotenoidler, reaktif oksijen moleküllerini inhibe eder ve serbest radikaller tarafından başlatılan reaksiyonları engeller.

• α-karoten; en çok havuç ve bal kabağında,
• ß-karoten; mango, kayısı, kavun, havuç ve tatlı patateste,
• Lutein; brüksel lahanası, yeşil fasülye ve bezelyede,
• Likopen; esasen domates, karpuz ve pembe greyfurtta da bulunur.

En önemli kaynağı domates olan likopenin, prostat kanseriyle yakından ilişkisi bulunmuştur.

United States Health Professionals Follow-up Study isimli çalışmada; 13 yıl boyunca izlenen ve prostat kanseri gelişen 578 hasta hiçbir malign hastalığı olmayan kontrol grubu ile karşılaştırılmıştır. Ve ilginçtir ki prostat kanseri olan grupta plazma likopen düzeyi anlamlı bir şekilde düşüktür. Yapılan çalışmalar, domates tüketiminin prostat kanseri riskinde ve gelişiminde olumlu etkilere sahip olduğunu göstermiştir. Ayrıca likopenin esas kaynağı olan pişmiş domatesi tüketmenin, prostat kanseri riskini daha da düşürdüğü görülmüştür.

A vitamini: En çok karaciğer ve balık yağında bulunmaktadır. Yapılan çalışmalar, A vitamini tüketimi ile prostat kanseri riski arasında ters ilişki olduğunu söylemektedir.

E vitamini: En çok bitkisel yağlarda, fındık ve fındık yağında, yumurta sarısı, nohut ve soyada bulunur. E vitamini prostat ve meme kanseri hücrelerinde apoptozisi tetiklediği ve testosteron konsantasyonunu azaltarak prostat kanseri hücrelerinin büyümesini engellediği düşünülmektedir.

Bunların dışında C vitamini, selenyum, fenol içeren besinler ve D vitamini içeren besinlerin de faydalı olabileceği gösterilmiştir. Bir çok kanser türünde olduğu gibi, prostat kanserinde de sigara tetikleyici etki göstermekte ve hastalığın progresyonunda olumsuz etki yapmaktadır.

• Prostat kanseri tanısı almış bir grup hastada, 22 yıl boyunca yapılan araştırmada; sigara içen grupta mortalitede (ölüm oranında) artış görülmüştür.

Prostat kanseri günümüzde sık görülen, ciddi bir sağlık sorunudur. Sağlıksız beslenme, sigara tüketimi, hareketsiz yaşam gibi faktörler prostat kanseri riskini arttırmaktadır.

Bu riski minimalize etmek için;

• Tanı almış olsun ya da olmasın, sigara tüketimi kesinlikle bırakılmalıdır.
• Bireyin durumuna göre haftada en az üç kez fiziksel aktivite yapılmalıdır.
• Hastada BMI>30 ise obezite kontrol altına alınmalı, kilo verilmelidir.
• Kırmızı et ve özellikle işlenmiş kırmızı et tüketimi sınırlanmalıdır.
• Yüksek doymuş yağlı besinlerin tüketimi sınırlandırılmalıdır.
• Diyetle; domates, brüksel lahanası, soya, yeşil çay gibi besinlerin tüketimi önerilebilir.
• Taze meyve ve sebze tüketimi arttırılmalıdır.