Tatlı Patates Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Besinin Adı
Türkçe: Tatlı Patates
İngilizce: Sweet Potato
Latince: Ipomoea batatas

Vatanı ve İklimi:
Orta Amerika kökenli olan tatlı patates, dünya çapında yaygın olarak yetiştirilmekte ve tüketilmektedir. Avrupalı kaşifler; tatlı patatesin 1500’lü yılların başında Çin ve Japonya’dan, Afrika ve Hindistan’a temin edildiğini belirtmişlerdir. Tatlı patates, dünya çapında neredeyse tüm gıda ürünleri arasında tüketimde 7. sırayı almaktadır. Yıllık, 115 milyon ton tatlı patates üretimi yapılmaktadır. Dünyadaki tedarikinin %92’ si, Asya ve Pasifik Adaları’ndan karşılanmaktadır. Tatlı patatesin üretildiği yerler ise, Asya’da Çin, Endonezya, Vietnam, Hindistan, Filipin ve Japonya; Amerika Kıtası’nda Brezilya ve ABD; Nijerya’da Uganda, Tanzanya ve Madagaskar’dır. Dünya çapında üretimi, 2004‘e kadar sabit bir düşüş kaydetmiştir. Ancak son 10 yıldır, artan bir üretim söz konusudur. Ülkemizde üretildiği iller; Hatay, Gaziantep, Kahramanmaraş ve Adana’dır. En fazla üretim Dörtyol ve İskenderun ilçelerinin çevresinde yapılmaktadır. Yaklaşık 700-2000 ton yumru üretildiği belirtilmiştir.

Bitkisel Özellikleri:
Convolvulaceae familyasına ait olan tatlı patates; lpomoea batatas olarak da bilinir. Nişastalı, büyük, tatlı bir kök sebzedir. 90-120 günlük kısa bir büyüme süresine sahip olması, yüksek besin içeriği ve tatlılığı bu sebzeyi değerli kılmaktadır. Kök kısmı silindiriktir. Uzunluğu bitkinin büyüme alışkanlığına ve topraktaki suyun mevcudiyetine bağlı olarak değişmektedir. Yapraklar; sap üzerinde ve spiral şekilde yer almaktadır. Renkleri yeşil, sarımsı yeşil ve mor olabilmektedir. Beyaz veya açık sarı renkteki tatlı patatesler; kırmızı, pembe, turuncu olanlara kıyasla daha az nemli ve daha az tatlıdır. Hem besleyici özelliği hem de insan sağlığı üzerine etkisi sayesinde, önemli bir endüstri bitkisi haline gelen tatlı patatesin hasadının ardından, geriye kalan sap ve yaprak gibi yeşil kısımları hayvan beslenmesinde değerlendirilmektedir. Protein, karotenoid, vitamin ve mineral içeriği bakımından zengin bir yemdir. Dünya çapında birçok tatlı patates çeşidi vardır. Özellikle içerdiği antioksidanlar sayesinde, sağlıklı besin olarak kabul edilir. Metabolit çeşitliliği dolayısıyla değerli bir üründür.

Faydaları ve/veya Zararları:
Tatlı patates; besleyici içeriği yüksek olan önemli besinlerden biridir. Beslenmede fitokimyasal ve enerji kaynağı olarak önemli bir yer tutmaktadır. İnsan sağlığının olumlu yönde seyri için, potansiyel bir kaynaktır. Özellikle A vitamini içeriği açısından, kök sebzelerde ilk sırada olduğu bilinmektedir. Avonoid, fenolik bileşikler ve karoten içeriğinden ötürü doğal antioksidandır. Bu sayede; akciğer ve ağız boşluğu kanserlerinden koruyucu, görme kabiliyetini arttırıcı, sağlıklı mukus ve cilt dokusunun bütünlüğünü koruyucu etki göstermektedir. Yaşa bağlı makula dejenerasyonunda, kataraktın önlenmesinde ve daha birçok göz hastalığında koruyucu özellik göstermektedir. C vitamininden zengin bir kaynak olduğundan dolayı serbest radikallere karşı, erken yaşlanmayı önleyicidir. Bağışıklık sistemini güçlendirici, enfeksiyonlara ve hastalıklara karşı koruyucu etki göstermektedir. Antimutajenik*, antikanser, antibakteriyel, antimikrobiyal, analjezik, antispazmodik, hipoglisemik, antienflamatuar, antiaging aktivite gösterebilmektedir. Ayrıca; alerji, HIV, kardiyovasküler hastalık, astım, yanık, ateş, bulantı, ödem problemlerinin çözümünde pozitif etkileri mevcuttur. Diyabet, hipertansiyon, artrit*, romatoid hastalıklar, hidrosefali*, dizanteri, kabızlık, yorgunluk, menenjit, böbrek rahatsızlıkları vb. hastalıkların tedavisine yardımcı olabilmektedir.

Tatlı patates; düşük seviyede fitik asit, siyanür, tanen, oksalat gibi toksik madde içerebilir. Fitik asit az miktarda da olsa protein biyoyararlılığını azaltmaktadır. Patatesin ve diğer yabani akraba çeşitlerinin yeşil kısımları, yumruları ve meyvelerinde bulunan solanin, tüketim miktarına bağlı olarak ishal, kusma, mide bulantısı, karın ağrısına yol açabilmektedir.

Bilgilendirme:
Dünyanın 7. önemli gıda ürünü olan tatlı patates, yalnızca bir enerji kaynağı değildir. Çok miktarda yararlı yan ürün içermektedir. Besleyici özellikteki yumru kökleri, depolamada ve yeniden üretimde işlev gören ana bölümdür.

Protein ve niasin içeriği hariç, besin değeri yüksek bir besindir. Kökleri önemli bir karbonhidrat kaynağıdır. Basit nişastanın yanı sıra kompleks karbonhidrat, demir, magnezyum, manganez, potasyum, kalsiyum, beta karoten, ve vitaminden de zengindir. Bu arada kompleks karbonhidrattaki amiloz içeriğinin yüksek olması sayesinde, kan şekerini yavaş yükseltir. Böylece diyabetli hastalara da tavsiye edilebilmektedir.

• 100 g tatlı patatesin A vitamini içeriği, günlük alınması gereken değerin %100’ünü karşılamaktadır. Ayrıca içerdiği C vitamini de günlük alınması gereken miktarın %49’unu karşılar. Pembe, sarı ve yeşil çeşitlerinde; beta karoten oranı yüksektir. Doğanın önemli beta karoten kaynaklarından olduğu söylenebilir.
• Doymamış yağ ve kolesterol içermemektedir.

• Yapılan bilimsel çalışmalar; tatlı patatesin kandaki A vitamini seviyesini yükseltmek için kullanılabilecek bir besin olduğunu belirtmiştir.

Mor renkli tatlı patateslerin, flavonoid ve antioksidan içeriği diğer renklere göre daha fazladır.

Tatlı patatesin çeşitli kısımları, geleneksel tıpta da kullanılmıştır. Yaprakları, Gana’nın Akan kabileleri tarafından tip 2 diyabet tedavisinde; Breziya’da inflamatuar hastalık tedavisinde; Japonya’da anemi, diyabet ve hipertansiyon tedavisinde kullanılmaktadır.

100 gram Tatlı Patates’in besin değerleri: