Çocuklarda Çinko Eksikliğinin Sebepleri Nelerdir? Çinko En Çok Hangi Besinlerde Bulunur?

Bitki ve hayvan dokularında az miktarda bulunan çinko; insan vücudunda saç, deri, göz ve tırnaklar gibi belli noktalarda toplanmış olarak yaklaşık 2 gr bulunmaktadır. Metabolizmada yer alan birçok enzimin bileşenidir.

Çocuklarda Günlük Çinko Gereksinimi Ne Kadardır?

Günlük gereksinimi 250 mg’ın üzerinde olan magnezyum, fosfor ve kalsiyum gibi mineraller makro mineraller olarak adlandırılmaktadır. Çinko gibi bazı minerallerin ise günlük gereksinimi 20 mg’ın altında olduğundan bu mineraller eser elementler olarak adlandırılmaktadır. Vücutta en fazla pankreas, karaciğer, böbrek, kas ve kemiklerde bulunan bu mineralin 1-10 yaş arası çocuklarda günlük gereksinimi yaklaşık 10 mg’dır. Günlük gereksinimi; 1-3 yaş arası çocuklarda 5 mg, 4-6 yaş arası çocuklarda ise 7-10 mg olarak belirlenmiştir.

Çinko En Çok Hangi Besin Kaynaklarında Bulunur?

İçinde yüksek oranda çinko bulunan besin kaynakları yağsız sığır ve koyun etleridir. Beyaz etlerin çinko içerikleri kırmızı etten daha düşüktür. Salam ve sucuk gibi et ürünlerinin çinko içeriklerinin düşük olmasının nedeni ise, bu besinlerin yüksek yağ içeriğine sahip olmasıdır. Yumurta ve süt grubu besinlerde çinko açısından zengindir. Badem, fındık, ceviz, fıstık ve kurubaklagiller gibi besinler ikinci sırada yer almaktadır.

Bir yemekteki protein miktarının çinko emilimi üzerinde olumlu etkisi bulunmaktadır. Metiyonin ve histidin gibi aminoasitler, diğer düşük moleküler ağırlıklı iyonlar ve organik asitlerin çinko emilimi üzerinde olumlu bir etkiye sahip olduğu bilinmektedir. Ayrıca yapılan çalışmalarda; baklagiller ve mayasız ekmek ağırlıklı beslenen, düşük sosyoekonomik gelire sahip ailelerin okul çocuklarında serum çinko düzeyinin daha düşük olduğu bildirilmiştir.

Çinkonun metabolik fonksiyonları çinko yetersizliği sebebiyle genç hayvanlarda ve çocuklarda tanımlanan en yaygın semptomlar tarafından desteklenebilmektedir. Bu metabolik fonksiyonlar; iştahsızlık, büyüme oranının düşüşü, embriyonik bozukluk, ikincil cinsiyet karakteristiklerinin gelişiminin ve yaraların iyileşmesinin gecikmesi, kemik metabolizmasının gerilemesi, üst deri hücrelerinin farklılaşması sonucu oluşan bozukluklar, deri kalınlaşması, davranışsal eksiklikler ve öğrenme güçlüğüdür.

• %58.5’i 2–12 yaş aralığında çocuklardan oluşan araştırmada boy kısalığının etiyolojik etmenleri incelenmiştir. Bu araştırmaya göre boy kısalığı sebebiyle araştırılan çocuklarda demir eksikliği anemisi, osteoporoz ve çinko eksikliği gibi boy kazanımını olumsuz etkileyebilecek ek problemlerin azımsanamayacak kadar sık olduğu ve normal varyant boy kısalıklı olguların %12,8’inde çinko eksikliğinin olduğu ortaya çıkmıştır. Bu sebeple, çinko eksikliğinin boy kısalığına etki eden önemli patolojik bulgulardan biri olduğu belirtilmiştir.

• Gelişmekte olan ülkelerdeki çocuklarda zatürre ve ishali önlemede çinkonun etkilerini değerlendiren çalışmanın sonucuna göre; diyetlerine çinko eklenerek beslenen çocuklarda zatürre görülme oranının %41 azaldığı saptanmıştır.
• Çocuk beslenmesinde çinkonun zihinsel ve fiziksel gelişim açısından önemi konusunda yapılan çalışmalar incelendiğinde; çinkonun enfeksiyon hastalıkları riski, boy uzunluğu, hipoguzi, pika, bilişsel performans ve ishal üzerinde etkisi olduğu ortaya çıkmıştır. Çinko yetersizliğinin düşük sosyoekonomik bölgelerdeki ailelerin çocuklarında, özellikle mayasız ekmek ve yetersiz et tüketimine bağlı olarak ortaya çıktığı bildirilmiştir.

2006’dan bu yana, WHO ve UNICEF (Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu) gelecekteki ishal ataklarını ve solunum yolu hastalıklarını tedavi etmek ve önlemek için çinko takviyesi önermektedir. Uluslararası Çinko Beslenme Danışma Grubu (IZinCG) tarafından 1999 yılında yapılan bir çalışma sonucu; çinko takviyesi alan bireylerde pnömoni insidansında % 41’lik bir azalma tespit edilmiştir.

Çinko, beyinde bulunan, yapısına ve fonksiyonlarına katkıda bulunan önemli bir elementtir. İnsanlardan ve hayvandan elde edilen sınırlı sayıda çalışma çinko yetersizliğinin bilişsel gelişimi geciktirdiği doğrultusundadır. Bilişsel gelişimin çinko yetersizliğine bağlı mekanizmaları pek net olmasa da çinko yetersizliğinin çocukların nöropsikolojik fonksiyonları, aktiviteleri ve devinsel gelişimlerinde eksikliğe yol açabildiği ve bu şekilde de bilişsel performansı etkilediği ortaya çıkmaktadır. Ayrıca çocuklarda çinko yetersizliği ile bilişsel gelişim arasındaki ilişki yaşa göre değişebileceği, nöropsikolojik işleyiş, aktivite ve motor gelişim ile aracılık edebileceğini öne süren bir model sunulmuştur.

• Veriler, çinko ihtiyacının bebeklik gibi hızlı büyüme dönemlerinde daha fazla olduğu yönündedir. Ancak yine de çinko yetersizliğinin, çocukluk çağı içerisindeki ayrımsal etkisini ortaya koyan yeterli sayıda araştırma bulunmamaktadır.