Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) Nedir? Belirtileri Nelerdir? KOAH Hastaları Nasıl Beslenmelidir?

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH); amfizem*, kronik bronşit ve geri dönüşümsüz astımı da içeren, ilerleyici akciğer hastalıklarını tanımlamak için kullanılan bir terimdir. Öksürük, balgam, nefes darlığı, hışıltılı solunum gibi belirtiler gösterir.

Önlenebilir ve tedavi edilebilir bir hastalık olup, sigara dumanı KOAH için en önemli risk faktörüdür. Sigara dumanı dışında; mesleki duman veya toz, hava kirliliği ve genetik faktörler de KOAH gelişiminde etkilidir. Genellikle ise 50 yaş üstü kişilerde ve yılda 20 paketten fazla sigara tüketenlerde görülür.

• KOAH’lı hastalar; solunum kas güçsüzlüğü, enfeksiyonlara duyarlılığın artması, hormonal değişikliklere neden olan azalmış gıda alımı ve malnutrisyon* riskleri ile karşı karşıyadır.

KOAH’la ilişkili yaygın bir problem olan malnutrisyon, %30 ile %60 arasında bir yaygınlık oranına sahiptir. KOAH’lı kişilerde normal kişilere oranla, nefes alırken harcanan enerji %10 daha fazladır. Protein, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve fosfor gibi hayati minerallerin tükenmesi ile solunum kas fonksiyonları bozulabileceğinden; bu kişiler, gerektiğinde diyetisyen kontrolünde besin takviyelerinden yararlanmalıdır.

KOAH hastaları için beslenme tedavisinin temel hedefleri; beslenmeyi kolaylaştırmak, yağsız vücut kütlesini korumak, sıvı dengesizliğini düzeltmek, ilaç-besin etkileşimlerini yönetmek ve osteoporozu önlemektir.

Günlük alınması gereken kalorinin %15-20’si protein, %30-45’i yağ, %40-55’i karbonhidrattan gelmelidir. Karbonhidratların yıkımı sonucu biriken karbondioksit solunumu etkileyeceğinden, sağlıklı kişilere göre alınması gereken miktar normalden az olmalıdır.

• Yapılan çalışmalar; serumdaki yüksek DHA seviyelerinin KOAH gelişme riskini azaltması sebebiyle, omega-3 yağ asitlerinin KOAH’ta pozitif etkileri olabileceğini göstermektedir.

KOAH hastaları, çoğu zaman; düşük besin alımı, sigaraya bağlı cildin vitamin sentezinde azalma ya da düşük depolama kapasitesi gibi çeşitli faktörlerle vitamin eksikliği riski taşır. Yapılan çalışmalarda; meyve ve sebze açısından zengin bir diyetin, KOAH riskini azaltmada etkili olduğu görülmüştür.

KOAH hastalarında, steroid ilaçların kullanılması sebebiyle osteoporoz gelişme riski daha yüksektir. Bu sebeple yeterli D vitamini düzeylerinin korunması, KOAH hastaları için sağlığı koruyucu bir stratejidir.

D vitamini eksikliği KOAH’ta sıkça görülür ve KOAH şiddeti ile bağlantılı olduğu düşünülür. D vitamini eksikliğinin en önemli sebepleri ise; güneşe az maruz kalma ve fiziksel aktivite eksikliğidir.

Solunum yolu enfeksiyonları, hem KOAH hem de astımda hastalığın ilerlemesine yol açar. Aktif D vitaminin ise, bakterileri öldüren ve yara onarımını başlatan antimikrobiyal ajanların üretimini arttırdığı için; bu enfeksiyonların duyarlılığına ve şiddetine karşı koruyucu rolü vardır.

• KOAH’lı hastalarda sık görülen akut alevlenmeler, kronik sistem inflamasyonunun şiddetini arttırır ve bu durum kemik metabolizmasını inhibe ederek kemik kaybına yol açar.

KOAH’lı hastalarda demir eksikliği anemisi de bir diğer risk faktörüdür. %10 ila %30 oranında görülen demir eksikliği anemisinin, kan transfüzyonu* veya intravenöz* demir tedavisi ile düzeltilmesinin, KOAH hastalarında nefes darlığını iyileştirdiği görülmüştür.

C ve E vitaminleri; akciğerlerdeki antioksidan savunmadan başlıca sorumlu olan iki önemli vitamindir. Yapılan bir çalışmada; E vitamini takviyesi kullanan kadınlarda, 10 yıllık bir süre boyunca kronik akciğer hastalığı gelişme riskinin %10 azaldığı görülmüştür.

• A, C ve E vitaminlerinin alımı KOAH riskinin azalmasını sağlarken, diğer vitaminlerin alımı ile KOAH riski arasında bir ilişki bulunamamıştır.
• C vitamini alımındaki 1 mg’lık artışın, KOAH riskini %0,2 azalttığı görülmüştür.
• Çalışmalar; diyet demir ve kalsiyum alımı ile KOAH riski arasında negatif bir ilişki olduğunu göstermiştir.