Beslenme ve Zihinsel Fonksiyonlar Arasındaki İlişki

Temel besin gruplarındaki besinleri içermeyen, hazır ve işlenmiş ürünlerle dolu bir beslenme düzeni; obezite, diyabet, kalp ve karaciğer hastalıkları gibi, pek çok hastalığın görülme sıklığını arttırmaktadır. Beynimiz de, tıpkı böbrek, akciğer ve kalp gibi bir organ olup, yediklerimiz ve içtiklerimizden etkilenmektedir. Bu nedenle de, zihinsel fonksiyonlarımızın sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için; günlük enerji ve besin öğeleri ihtiyacımızı doğru bir şekilde karşılamamız gerekmektedir. Aksi taktirde kötü beslenme, beyin üzerinde yıkıcı sonuçlar verebilmektedir.

• Birçok ülkenin sağlık bakanlığı tarafından paylaşılan veriler, çocuklar ve gençlerde ortaya çıkan; depresyon, anksiyete gibi zihinsel sağlık problemlerinde, gen ve çevrenin yanı sıra, beslenmenin de çok etkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca yapılan çalışmalar; yağ ve şeker oranları çok yüksek, katkı maddeleriyle dolu işlenmiş gıda tüketiminin artmasıyla, meyve-sebze gibi besleyici gıdaların tüketiminin azaldığını, buna bağlı olarak zihinsel performansın düştüğünü göstermektedir. Zihinsel performanstaki olumsuz değişimler ise, beraberinde erken yaşta hafıza problemleri, konsantrasyon eksiklikleri gibi pek çok sorunu beraberinde getirmektedir.

Yediklerimiz ve içtiklerimiz, hafıza gücümüzü ve öğrenme düzeyimizi ne kadar etkiler?

Sistemik hastalıklar, genetik durumlar, tıbbi tedaviler, yorgunluk, çevresel şartlara bağlı gelişen stres durumları beynimizi olumsuz etkilemektedir. Tüm yaş gruplarında, sinir sisteminin sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi ve ilerleyen yaşla birlikte bilişsel fonksiyonlarda yaşanan kayıpların en aza inmesi için, beslenmemizin doğru temellerle sağlanması gerekmektedir.

Yapılan deneysel ve klinik çalışmalar; beyin sağlığının korunmasında önemli olan; vitaminler, mineraller, esansiyel yağ asitleri ve amino asitlerin eksikliğinde, merkezi ve periferik sinir sistemleri üzerinde derin etkilerin ortaya çıkabildiğini göstermektedir. Bu etkiler nedeniyle de; zinde olmanın, odaklanmanın ve güçlü bir hafızaya sahip olmanın mümkün olamayacağı söylenmektedir.

Beyin sağlığı ve bilişsel fonksiyonlar için önemli besin öğeleri ve organik-inorganik maddeler nelerdir?

• .Sağlıklı bir beyin güçlü bir hafızanın anahtarıdır.

• Omega-3 Yağ Asidi:

Balık, balık yağı, yeşil yapraklı sebzeler ve ceviz gibi besinlerde bulunan omega-3; vücutta üretilemeyen ve dışarıdan alınması gereken yağ asididir. Etkili kimyasalların aktarılması gibi, beyin için bir dizi önemli görevi bulunmaktadır.

• Hafıza ve öğrenme üzerine yapılan doktora çalışmalarında, düşük omega-3 seviyelerine sahip çocuklarda okul başarısında düşüşler, yetişkin bireylerde ise depresyon ve şizofreniye yatkınlık tespit edilmiştir. Sonrasında ALA, EPA ve DHA takviyesi alan bu kişilerde; öğrenme ve hafıza fonksiyonlarında anlamlı düzelmeler gözlemlenmiştir.

• Çinko:

Hücre bölünmesi, büyüme, farklılaşma, sentez gibi pek çok biyokimyasal reaksiyon için gereklidir. Önemli bir kofaktör olan çinko; öğrenme ve hafıza fonksiyonlarının gelişimi için büyük önem taşımaktadır. Et, tavuk, balık, süt ve süt ürünlerinde bol miktarda bulunmaktadır. Yetersizliği durumunda sinir sistemi bozuklukları görülmektedir.

• Magnezyum:

Birçok önemli süreçte görev alan magnezyum, sinir sistemi düzenleyicilerindendir. Yeni sinirsel bağlantıların yapımında yer alır. Ayrıca, stresi azalttığı ve uykuya yardımcı olduğu konusunda yapılan çalışmalar da mevcuttur. En iyi kaynakları; sert kabuklu kuruyemişler, kuru baklagiller, yeşil yapraklı sebzeler ve tahıllardır.

• Demir:

Beynin düzgün çalışması için bol miktarda oksijene ihtiyaç vardır. Kan dolaşımında oksijenin taşınmasında görevli iz elementtir. Kırmızı et başta olmak üzere; beyaz et, yumurta, pekmez, kuru baklagil ve kuru meyvelerde bulunmaktadır. Bilişsel performans açısından önemli olan demirin yetersizliği durumunda, okul başarısında düşüşler görülmektedir.

Kalsiyum, iyot, selenyum gibi diğer birçok mineral ile A, B, C, D, E, K gibi çeşitli vitaminlerin de beyin gelişiminde ve dolayısıyla hafızanın güçlendirilmesinde önemli rolleri bulunmaktadır. Ayrıca, sebze ve meyvelerde bulunan polifenoller, antioksidan özellikleri sayesinde oksidasyonu önleyerek beyin fonksiyonlarını korumaktadır.

Sağlıklı bir beyin güçlü bir hafızanın anahtarıdır, demiştik. Hayatımızın her alanında, en önemli zihinsel fonksiyonlarımızdan biri olan hafıza, beslenme alışkanlıkları ile ilgili çok popüler bir soruyu ortaya çıkarmıştır.

• Hafızayı güçlendiren besinler nelerdir?

Meyveler; avokado, böğürtlen, çilek, yaban mersini vb.

Sebzeler; brokoli, ıspanak, kereviz, kırmızı lahana, kuşkonmaz, roka vb.

Kurubaklagiller; barbunya, mercimek, nohut vb.

Sert kabuklu yemişler; badem, ceviz, fındık, kaşu(kaju) vb.

Tam tahıllar; çavdar, yulaf vb.

Balıklar; ringa, somon, ton balığı, uskumru vb.

Yağlar; ayçiçek yağı, doğal sızma zeytinyağı vb.

Ayrıca; süt, yoğurt, peynir, yumurta, nane aroması, yenibahar, zerdeçal, kekik, limon ve adaçayı da, güne zinde başlamak ve güçlü bir hafızaya sahip olmak için iyi kaynaklardandır.

• Tabi bu noktada tekrar ve tekrar vurgulamak gerekir ki, mucize besin diye bir şey yoktur. A gıdası, B bitkisi ya da C hapı ile; ne sağlıklı bir şekilde kilo almak-vermek, ne de hafıza gibi mental fonksiyonlarımızı güçlendirmek mümkündür. Mucize, yeterli ve dengeli beslenmenin ta kendisidir. Yukarıda sayılmış olan besinler; yanlış bilgilerle insan sağlığı ile oynanmaması adına bilimsel çalışmalarla uzmanlar tarafından belirlenmiştir.

• Hafıza ve diğer tüm zihinsel fonksiyonlarımızın tam manasıyla çalışabilmesi için, yapılabilecek en önemli şeylerden birisi de bol bol su içmektir. Suyun beyin hücrelerini yenilediği birçok çalışmada ortaya konulmuştur. Ancak, vücudun ihtiyacı olan su miktarından çok çok fazlasını tüketmek ise homeostazı (iç denge) bozabilmekte ve beyne zarar verebilmektedir.

Özetle; hayatımızın her alanında olduğu gibi, güçlü bir hafıza ve sağlıklı bir şekilde çalışan beyin için; beslenmemizde de aşırılıklardan kaçınmalı, dengeyi tutturmaya özen göstermeliyiz.