Otizm’e Güncel Bakış

Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB); tekrarlayan, basmakalıp davranışlar ile karakterize, nörogelişimsel bir sosyal etkileşim ve iletişim bozukluğudur. Erkek çocuklarda, kız çocuklarına göre görülme riski 4-5 kat daha fazla olup, hastalık hafiften ağıra kadar şiddetlenebilmektedir.

Hastalığın tanısı tecrübeli klinisyenler tarafından, 2 yaşın altında konulabilse de, bu durum nadir gözlenir. Çünkü, genellikle çoğu vaka tanısını 3 veya daha üst yaşlarda alır. Böyle bir durumda çocuğun tedavi alma sürecinde aksaklık meydana gelir. Çocuğun durumundan habersiz olan aileler, hal ve hareketleri karşısında çaresiz kalabilmektedirler. Burada en önemli nokta, iyi bir gözlem ve dikkattir.

Otizm Spektrum Bozukluğu Bulguları ve Yaşanan ProblemlerOSB’li çocuklar tanı almadan önce belirli ortak

tanısal özellikler, bulgular göstermektedir. Bu bulgular; beslenme, genetik, kulak, burun, boğaz ve uyku problemleri olarak belirtilmektedir. OSB’li çocuklarda sık görülen tıbbi problemler ise; immün sistem* bozuklukları, nöbetler, uyku bozuklukları, gastrointestinal problemler, metabolik bozukluklar, hormon disfonksiyonu*, mitokondriyal bozukluklar, beslenme, duygu durum bozuklukları, kas-iskelet anomalileri, dil gelişimi ve konuşma gecikmeleridir. Tüm bunlara ek olarak, diyare* ve konstipasyon *OSB’li çocuklarda sıklıkla karşılaşılan diğer problemlerdir.

Pek çok OSB’li çocukta gıda seçiciliği görülür. Gıda seçiciliği, OSB’li çocukların karşılaştığı zorluklardan sadece biri olup, çocuklar için sürekli bir mücadele sebebidir. Otizmin temel özelliklerinden biri olan, tekrarlayan ve kısıtlı davranışlar, diyet seçiciliğinde rol oynar. Özellikle yeni yiyecekleri tatmak konusunda oldukça seçici davranabilmekle birlikte, her gün aynı yemekleri yemek konusunda ısrarcı olabilirler. Uzun süreli kısıtlı bir diyet ile beslenme sonucunda da, özellikle büyüme çağında gelişim problemleri görülmektedir.

Birçok OSB’li çocuğun duyu hassasiyetinin olması gıda seçiciliğinin bir diğer sebebidir. Çocuklar gıdaların doku, sıcaklık, kıvam vb. özelliklerinin değişiklikleri sonucunda da seçici davranabilirler. Ayrıca ailelerin çeşitli diyetsel kısıtlamaları da gıda seçiciliğinde etken olabilen bir diğer faktördür.

OSB’li çocuklarda meyve, sebze, süt ve süt ürünleri, protein ve nişastalı besin tüketimi sağlıklı yaşıtlarına göre daha azdır. Çocukların genelinde C, D, E, B6 vitaminleri, niasin, riboflavin, demir, kalsiyum, çinko, ve lif gruplarının en az birinde eksiklik olduğu saptanmıştır.

OSB’nin neden olduğu semptomları azaltmak ve ortadan kaldırmak amacıyla, çeşitli alternatif tedaviler ortaya çıkmıştır. Eliminasyon* diyetleri, bu tedaviler arasında en popüleri olmakla birlikte, en dikkat çekenleri glutensiz ve kazeinsiz* diyettir. Glutensiz diyet: buğday, yulaf, arpa veya çavdar gibi gluten içeren tüm besin maddelerinin diyetten çıkarılması; kazeinsiz diyet ise: süt ve süt grubu ürünlerin diyetten çıkarılması ile uygulanır. Gluten içeren besinlere: ekmek, un, peksimet, makarna, hamur işleri; kazein içeren besinlere ise: süt, yoğurt, peynir, tereyağı, krema veya dondurma gibi besinler örnek verilebilir.

Glutensiz ve kazeinsiz diyetlerin geliştirilme sebebi, OSB’li çocuklarda görülen protein sindirim ve emilimindeki bozukluklar sonucu oluşan rahatsızlık ve davranışsal problemlerdir. Bu çocuklarda görülen sızıntılı bağırsak sebebi ile, gluten ve kazein bazlı peptidlerin merkezi sinir sistemine girmesi ve beyin kimyasında bir değişime sebep olduğu varsayılır. Bu değişim OSB’li çocuklarda; nöral gelişim, bilişsel işlev, dikkat eksikliği ve öğrenme güçlükleri şeklinde görülür. Bazı çocuklarda diyetin düzenlenmesi sonucunda; hiperaktivite, dikkat eksikliği, uyku sorunları gibi problemlerde iyileşme gözlemlenmiştir.

• Ancak tüm bu verilere rağmen, bu tarz bir eliminasyon diyetinin tam anlamıyla iyi geldiğinin kanıtı yoktur, bu konuda daha fazla çalışmaya gereksinim vardır.

• Yapılan araştırmalar; OSB’li çocuklarda meyve ve sebzelerin yetersiz alımı sebebi ile C vitamini eksikliği görüldüğünü ve çocuklara yapılan C vitamini takviyesinin semptomları iyileştirdiğini göstermiştir.

İnsan vücudunun glikozu askorbik aside* dönüştürme yeteneği olmadığından, kişiler C vitamini ihtiyacını mutlaka taze sebze ve meyvelerden karşılamalıdır. Meyve ve sebzelerden yoksun bir diyet, C vitamini eksikliğine yol açacaktır. Ayrıca; uygunsuz depolama, işleme ve pişirme yöntemleri meyve ve sebzelerde C vitamini kaybına sebep olmaktadır.

Sonuç olarak;

Otizm bir farklılıktır ve bu noktada önemli olan farkındalıktır. Çocuğa dikkat, zaman, hassasiyet ve ilgi gösterilmelidir. Unutulmamalıdır ki her çocuk özeldir.