Besinin Adı
Türkçe: Acı bakla
İngilizce: Lupine
Latince: Lupinus
Vatanı ve İklimi:
Baklagiller (Fabaceae) familyasına mensup, 300’e yakın türü olan acı bakla, tek yıllık otsu bir bitkidir. Bazı türlerinin tarımına, bundan 3000 yıl önce başlanmıştır. Tarihte Romalılar zamanından günümüze, halen toprak ıslahında kullanılmaktadır. Türkiye’de Ege ve Marmara Bölgesi’nde yabani olarak yetişmektedir. Bazı türleri yeşil gübre veya süs olarak bahçelere ekilmektedir. Tohumları ise çoğunlukla hayvan yemi olarak kullanılmaktadır. Türkiye, hem acı baklanın yabani formları, hem de kültürü yapılan türlerinin yetişmesi açısından elverişlidir.
Bitkisel Özellikleri:
Bitkinin boyu 30-120 cm’ye kadar uzayabilir. Çiçekleri dik, üzüm salkımı gibi kümelenmiştir. Parmak parmak olan yeşil yaprakları, havada bulunan nitrojeni çeker ve köklerindeki depolarına yerleştirir. Acı bakla ve iri tohumu, tehlikeli olarak nitelendirilen alkaloit (lupinin) içerir. Bu sebeple, acı bakla ve tohumu hayvanlar tarafından yenilemez. Ancak lupininden arındırılmış olan bazı türleri hayvanlar tarafından yenilebilir. Bu türlerden hayvan beslemede kullanılabilen ve proteince zengin bir tohum elde edilir.
Faydaları ve/veya Zararları:
Yapılan bilimsel çalışmalar, acı baklanın metabolizma üzerine pek çok faydası olduğunu göstermektedir. Bu faydalardan bazıları, idrar yollarını temizlemesi ve idrar sökücü olmasıdır. Bu tahılın protein bileşeni, hipokolesterolemik (kanda kolesterol düşürücü) etkinin büyük kısmından sorumludur. Şeker hastalarında kan şekerini düşürücü etki gösterir. Böbrek taşının ve kumunun düşürülmesine yardımcıdır. Baş ağrılarını dindirir. Romatizma, lumbago* ve siyatik ağrıları kesmeye yardımcıdır. Bağırsak parazitlerini düşürücü etkisi olduğu bilinmektedir. Kan albümin seviyesini düşürür. Vücutta birikmiş olan tuzu atar. Diğer baklagillerle kıyaslandığında lupin tohumları, diyette daha fazla yararlı ham lif içerir.
Bilgilendirme:
Acı bakla, yaklaşık bin yıldır Akdeniz Bölgesi’nde yüksek protein içeriğinden ötürü gıda olarak kullanılan baklagillerden biridir. Diyabet semptomlarını tanımlayan ilk bilim adamlarından İranlı doktor İbn-i Sina, şeker boşaltımını belirgin bir şekilde azaltmak için; acı bakla, çemen otu ve cedvar*ın tohum unlarının karışımlarını kullanmıştır. Eski ve geleneksel farmakoloji kitaplarında, bir antidiyabetik ürün olarak acı bakla tohumundan bahsedilir.
Faydalarından dolayı, zehrinden arındırılmış baklalardan günde 10-20 adet yenilmesi önerilir. Ülkemizde; termiye, delice bakla, yahudi baklası, kurt baklası, gâvur baklası, koyun baklası yaban baklası olarak da adlandırılmaktadır. Taneleri acı olması sebebiyle, haşlanır ve suda bekletilerek tatlandırılır. Tuz eklenerek tüketilir.
100 gram Acı Bakla’nın besin değerleri:
| CHO (g) | Na (mg) | I | Vit. A (µg) |
| 40,37 | 15 | – | 0 |
| Protein (g) | K (mg) | F (µg) | Vit. C (mg) |
| 36,17 | 1013 | – | 4,8 |
| Yağ (g) | P (mg) | Fe (mg) | Vit. B³ (mg) |
| 9,74 | 440 | 4,36 | 2190 |
| Kalori (kkal) | Ca (mg) | Mg (mg) | Lif (g) |
| 371 | 176 | 198 | 18,9 |
Cedvar: Zencefil cinsinden, uyuşukluğu gideren bir kök.
Bertoglio, J. C., Calvo, M. A., Hancke, J. L., Burgos, R. A., Riva, A., Morazzoni, P., … & Duranti, M. (2011). Hypoglycemic effect of lupin seed γ-conglutin in experimental animals and healthy human subjects. Fitoterapia, 82(7), 933-938.
Písaříková, B., & Zralý, Z. (2010). Dietary fibre content in lupine (Lupinus albus L.) and soya (Glycine max L.) seeds. Acta Veterinaria Brno, 79(2), 211-216.
Fontanari, G. G., Batistuti, J. P., da Cruz, R. J., Saldiva, P. H. N., & Arêas, J. A. G. (2012). Cholesterol-lowering effect of whole lupin (Lupinus albus) seed and its protein isolate. Food Chemistry, 132(3), 1521-1526.
