Portakal Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Besinin Adı
Türkçe: Portakal
İngilizce: Orange
Latince: Citrus x sinensis

Vatanı ve İklimi:
Eskiden beri tarımı yapılan portakalın, mandarin (Citrus reticulata) ile pomelo (Citrus maxima) çaprazlaması olduğu düşünülmektedir. Anavatanının Güney Doğu Asya olduğu ve m.ö. 2500’lü yıllarda Çin’de ıslah edilmiş olduğu, Amerika ve Akdeniz bölgesine götürüldüğü bilinmektedir. Portakal, tropikal ve ılıman iklimde yetişmektedir. Brezilya dünyanın en büyük portakal üreticisi olup; ABD, Hindistan ve Çin üretiminin toplamı kadar üretim yapar. Brezilyada üretilen portakalların %99’u ihraç edilir. Türkiye ise, 1,4 milyon ton üretimle, dünyada 10. büyük portakal üreticisidir. Ülkemiz, diğer Akdeniz ülkeleriyle portakal üretiminde rekabet edebilecek seviyededir.

Bitkisel Özellikleri:
Portakal ağacının boyu ortalama 3-5 metredir. Çiçeği beyaz ve kokulu olan ağacın, çiçek verme zamanı bahar sonu, yaz başıdır. Eylülde meyveleri belirir, ekim-kasım aylarında da olgunlaşır.

Portakal meyvesi; küre veya uzatılmış küre şeklinde farklı boyutlarda, dilimli, her bir diliminde birden çok çekirdek içerebilen, kabuğun altında beyaz gözenekli katmana sahip olan bir meyvedir. Olgunlaşmadan önceki rengi yeşil olup, olgunlaştıkça sarı renge bürünür. Ayrıca ılıman iklimlerde yeşil de kalabilir.

Portakallar fiziksel özelliklerine göre; kan portakalı, göbekli portakal, asitsiz portakal ve şeker portakalı olarak 4 farklı gruba ayrılır. Göbekli portakalların en nitelikli olanları, subtropikal iklim ve Akdeniz iklimine sahip bölgelerde yetişmektedir. Akdeniz bölgesi, göbekli portakal ağaçlarının yetiştirilmesi için oldukça uygundur. Göbekli portakalları diğerlerinden ayıran özellikleri; kabuğunun kolay soyulabilir olması, öteki portakal çeşitlerinden daha büyük olması, çekirdeksiz ve aromasının daha güzel olmasıdır. Göbek portakal çeşidine giren Washington ve California; suyu sıkılmak için değil, doğruca yenmek için uygun olan portakal türlerindendir. Avrupa, Asya ve ABD’de üretilen asitsiz portakal ise, çabuk bozulduğundan üretildiği çevrede tüketilir, üretildiği topraklarda bile uzaklara sevkedilemez.

Faydaları ve/veya Zararları:

Çoğu insan grip olduğunu hissettiğinde portakal, greyfurt gibi meyveleri tüketmeye yönelir. Portakaldaki vitamin ve antioksidanların bağışıklık sistemimizi güçlendireceğini düşünürüz. Bu kesinlikle doğrudur. Portakal bünyesinde yüksek miktarda C vitamini barındırır. C vitamini, serbest radikalleri nötralize ederek birçok kanser ile savaşmaya yardımcıdır. İçeriğinde antioksidan olan flavonoidler ve fenolik bileşikler bulundurur. Bunun dışında, lif içeriği sayesinde kolesterolün düşmesinde ve kabızlığın giderilmesinde yardımcıdır.

Damar ve kemik sağlığını iyileştiren ve tokluk hissi veren portakal; kanserden koruyucu, sinir sistemini koruyucu, hazmı kolaylaştırıcı, kilo kontrolünde yardımcı etkilere sahiptir. Ayrıca; hipertansiyon, kardiyovasküler hastalıklar, diyabet, astım ve pankreas kanseri gibi hastalıklardan koruyucu etkiye sahiptir.

Portakalda bulunan D-limonen, insanlar için kanser önleyici bir ajandır. Önceleri kanserojen olduğu iddia edilmiş olsa da, diyetle alınan kafeik asit kadar kanserojen etki göstermektedir. D-limonen üzerine hayvanlarda yapılan çalışmalarda; antiinflamatuar etki gösterdiği bildirilmiştir.

Portakal yağından elde edilen; valensen, dekanal, octanal, linalol’ün antioksidan ve bakteri öldürücü etkileri saptanmıştır. Kan portakalından elde edilen D-limonen içeren uçucu yağın; kolon kanser hücrelerinde damarlanmayı ve metastazı önlediği bildirilmiştir.

Portakal kabuğunda bulunan flavonoidlerden hesperidin, hesperetin ve rutin, tripsin baskılayıcı etkileri ile proteinlerin yıkımında görev yapmaktadır.

• Turunçgil alımı ile ağız boşluğu ve farinks kanserleri arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için yapılan çalışmalarda; sıklıkla turunçgil tüketen kişilerde, ağız ve farinks kanserine yakalanma riskinin %50 oranında azaldığı gözlenmiştir.
• Başka bir çalışmada; portakalda bulunan antioksidan hesperidinin*; reaktif prostprandiyal* hipoglisemi, mikrovasküler reaktivite, kan basıncı ve kardiyovasküler hastalık üzerine etkisi incelenmiş ve sonucunda; düzenli olarak portakal suyu tüketen sağlıklı, orta yaşlı, normal kilolu erkeklerde DBP (Diyastolik Kan Basıncı)’nin azaldığı ve endotele bağlı mikrovasküler reaktivitenin arttığı görülmüştür.
• Portakal ve portakal suyunu düzenli tüketenlerin Parkinson riskinin azaldığını gösteren bilimsel çalışmalar da mevcuttur.

• Portakalın, enflamatuvar bağırsak hastalığı semptomlarını kötüleştirebileceğini ve çoklu ilaç kullananlarda sakıncalı durumlara sebep olabileceğini bildiren çalışmalar mevcut olduğundan; bu ve benzeri duruma sahip olan hastaların, diyetisyen danışmanlığına başvurmaları oldukça önemlidir.

Bilgilendirme:
1 orta boy portakal, 1 değişim meyve yerine geçer ve ortalama 130 gramdır. Portakalın bilinenin dışında birçok kullanım alanı vardır. Genellikle hayvan yemi ve pektin üretiminde narenciye kabukları kullanılmakta, sitrik asit üretiminde önemli bir kaynak olduğu bilinmektedir. İlaç yapımında kullanılan tentür ve uçucu yağ, portakal kabuğundan elde edilmektedir.

Bitki çaylarına aroma vermesi için eklenen portakal; çeşit çeşit tatlılarda, et, sebze yemeklerinde, pilav, makarna ve çorba yapımında kullanılmaktadır. Kurutulmuş portakal kabukları, sütlü tatlı ve pasta yapımında kullanılabilir. Ayrıca portakal kabuğu reçeli de mevcuttur. Portakal reçelinin, mide ve bağırsak hareketlerini düzenleyerek gazı önlediği, toksinlerin atılmasında yardımcı olduğu bilinmektedir.

100 gram Portakal’ın besin değerleri: