Parkinson Hastalığı Nedir?

Parkinson Hastalığı (PH);
İlerleyici nörodejeneratif bir bozukluk olan parkinson hastalığı, beyinde substantia nigra’da bulunan nöronların dejenerasyonu sonucu; dopamin adı verilen nörotransmitterin üretiminin eksikliğiyle esas semptomlarını ortaya çıkarır.

Görülme Sıklığı

• Alzheimer hastalığından sonra, en sık ikinci sırada görülen nörodejeneratif hastalık parkinson hastalığıdır.
• Genelde yaşa bağlı hastalıklardan olmakla birlikte, özellikle orta yaş (40-70 yaş) nüfusu etkiler, erken başlangıçlı (40 yaşından önce) olanı da vardır. Nadiren ise 18 yaş gibi genç yaşlarda da görülebilir. (Dünya Sağlık Örgütü’ne göre 69-79 yaş, orta yaş sayılmaktadır.)
• Beyaz ırkta PH prevelansı siyah ırka oranla daha yüksektir.

Oluşum Nedenleri (Etiyolojisi)
Parkinson hastalığının nedeni kesin olarak bilinmemektedir. Diğer dejenaratif hastalıklar gibi genler ve çevre etkileşimini de kapsayan birçok faktör vardır. Günümüzde hastalığın nedenlerinden, en çok; kalıtsal etkenler (%10-15), ekzojen toksinler (sentetik eroinin içinde bulunan madde “metil-4-fenil-1,2,3,6-tetra-hidropridin(MPTP)”), karbonmonoksit ve mangan zehirlenmesi, fiziksel travma, ilaçlar, hastalıklar, mitokondriyal yetmezlikler (oksidatif stres kaynaklı), beslenme yetersizlikleri, enzim eksiklikleri, aralıksız stres üzerinde durulmaktadır.

Klinik Belirtileri
Semptomlar 4 majör alanın kesişimi ile ortaya çıkar. Bunlar; motor semptomlar, bilişsel değişiklikler, davranışsal/nöropsikiyatrik değişiklikler, otonom sinir sistemi yetmezlikleridir.

***Dopamin, hareket sistemini kontrol eder ve bu yüzden hastalığın başlıca belirtisi, normal olmayan hareketlerdir. Bunlar; hareketlerde yavaşlama, rijidite(sertlik), tremor(titreme) ve denge sorunlarıdır.

Geleneksel Tedavi; Hastalığın kesin bir tedavisi bulunmamaktadır.

İlaç tedavisi
Parkinson hastalığı için ilaç tedavisinin altın standardı, beyinde dopamine dönüşen bir yapı olan (L-dopa) Levodopa ilacının kullanımıdır.

Diğer ilaç tedavileri ise; dopamin agonistleri, antikolinerjikler, amantadin, monoamin-oksidaz B inhibitörleri (MAO-B) ve KOMT inhibitörleridir.

Levodopa’nın besinlerle eş zamanlı alınması sonucu emilimi azalabilmekte ve gecikebilmektedir. Levodopa farmakokinetiğini besin alımı saptırdığı için, diyet farmakolojik tedavinin verimliliği üzerinde önem arz eder. Açlık durumunda levodopa hızla emilmektedir.

Levodopanın emilimini etkileyen etmenleri detaylı incelersek; öğünde tüketilen başta protein miktarı, yağ miktarı, besinlerin enerji içeriği, besinlerin viskozitesi, öğün zamanıyla ilişkili levodopa dozlarının ve alım zamanının ayarlanması, mide asidinin azlığı, gastrik boşalmanın yavaşlaması ilacın emilimini etkiler.

• Yüksek proteinli diyet levedopanın tedavi edici etkisini azaltır.
• B₆ Vitamini levodopanın tedavi edici etkisini azaltır.
• C Vitamini levedopanın emilimini arttırır.
• Bol su tüketmek levodopanın emilimini arttırır.
• Levodopanın direkt duedonal uygulanması ilacın emilimini arttırır.
• Gastrektomi, levodopa emilimini hızlandırır.

Vücutta iki aminoasitten L-Dopa sentezlenir. Bu aminoasitler L-fenilalanin ve L-Tirozin’dir. Daha sonra sentezlenen L-Dopa beyinde dopamine çevrilir. Bu dönüşüm süreçlerinde kofaktör olan vitamin ve minerallere ihtiyaç vardır.

L-Dopa ilaç tedavisi, diyetteki aminoasitlerle emilim için yarıştığından proteinli beslenme zamanı ve ilaç alım zamanları önemlidir. Bu sebeplerden dolayı, diyet tedavisi aminoasitler ve kofaktörler yönünden yeterince desteklenmiş olmalıdır.

Diğer tedaviler
Psikoterapi, beslenme tedavisi, osteopati, hareket tedavisi, masaj, konuşma terapisi, psikolojik terapi ve bazı vakalara uygulanan cerrahi tedaviler gibi çeşitli tedavi yöntemleri de bulunmaktadır.

Parkinson Hastalığı ve Beslenme
Parkinson hastalığında sıklıkla görülen beslenme problemleri; yutma güçlüğü ve kilo kaybıdır. Bunların yanı sıra ilaç yan etkisi (bulantı, kusma, iştahsızlık),depresyon, demans, yemeği tamamlamak için geçen sürenin uzamış olması, yemeğe ulaşmadaki güçlük, artmış enerji ihtiyacı,kaslarda artmış olan rijidite sayılabilir.

Ayrıca; ileri yaş, hareket etmede güçlüķ ve zamanla oluşan beslenme sorunları gibi faktörler osteoporoza yatkınlık oluşturabildiğinden parkinson hastalığında hastalar; yutmadan başlayarak, sindirimi etkileyen birtakım mekanizmalar nedeniyle, düşük beden kitle indeksli olmakta, bu durum da osteoporoza yol açabilmektedir.

Özetle;

• Beslenme durumu iyileştirilmelidir.
• Diyet yeterli seviyede aminoasit ve kofaktör içermelidir.
• Konstipasyon, depresyon, yorgunluk, insomnia gibi komorbit hastalıklar düzeltilmelidir.
• Diyet uygun olmalı, toksik yük azaltılmalıdır.
• Kan şekeri düzeyi dengede tutulmalıdır.
• Homosistein düzeyi korunmalıdır.
• Omega 3 yağ asitleri alımı arttırılmalıdır.
• Magnezyum desteği gerekirse yapılmalıdır.
• D ve E vitamini düzeyleri kontrol altına alınmalı, gerekirse destek yapılmalıdır.
• Gündüz öğünlerinin protein içeriği düşük, akşam ise daha yüksek olmalıdır.
• Antioksidan besinler diyette yer almalıdır.
• Yağ asitlerinden n-6 grubunu yüksek miktarda içeren bitkisel sıvı yağlar azaltılmalı, zeytinyağı (n-9) alımı arttırılmalıdır,
• Proteinli besinlerle beslenme zamanı ve ilaç alım zamanları ayarlanmalıdır.