Besinin Adı
Türkçe: Frenk Kimyonu/Karaman Kimyonu/Keraviye/Çemen Tohumu
İngilizce: Caraway
Latince: Carum Carvi
Vatanı ve İklimi:
Frenk kimyonu; Mısır, Nil kıyıları ve Batı Asya’da sınırlı bir bölgeye özgüdür. Eski yıllardan beri İran’ın doğu bölgeleri ve diğer ülkelerde yetişen frenk kimyonu, dünyanın en önemli tıbbi baharat bitkileri arasında yer almaktadır. Avrupa’da doğal olarak yetişebilen bu bitkinin Türkiye’de toplam 5 türü yetişmektedir.
Bitkisel Özellikleri:
İran’da yeşil kimyon veya kara kimyon olarak adlandırılan frenk kimyonu; uzun, ince kök ve yapraklara, beyaz, pembe çiçeklere sahip olup, iki yılda 30-60 cm yüksekliğe ulaşabilmektedir. Tek ve çift yıllık 25 türe sahip olan ekonomik bir bitkidir. Karvon ve limonen adlı maddelerden oluşan frenk kimyonu iki çeşit tohuma sahiptir. Yapısındaki yüksek limonen/karvon oranı, frenk kimyonunun kalitesini arttırmaktadır.
Faydaları ve/veya Zararları:
ABD Gıda ve İlaç İdaresi frenk kimyonunu “genel olarak güvenli” şeklinde tanımlamaktadır. Frenk kimyonu sıklıkla vücut tarafından tolere edilebilmektedir. Tolere edilemediği durumlarda; mide yanması, bulantı, şişkinlik, geğirme gibi gastrointestinal şikayetler görülmektedir.
Fars geleneksel tıbbı, frenk kimyonunu anne sütü azaltıcı olarak kullanmıştır. Ayrıca bebeklerde kolik oluşumlarını önlemek için emziren annelerin tüketmesi gerektiğini önermiştir. Fakat bu alanda bilimsel olarak kanıtlanmış hiçbir klinik çalışma bulunmamaktadır.
Gıda endüstrisinde hoş tadı nedeniyle baharat olarak kullanılan frenk kimyonu, ilaç endüstrisinde ise gaz giderici olarak kullanılmaktadır. Çavdar ekmeğinin aromasını veren frenk kimyonu meyvelerinin, iştah açıcı özelliği bulunmaktadır. Ayrıca balgam söktürücü ve uyarıcı etkiye sahiptir. Mide sıvısı salgısını arttırarak sindirimi kolaylaştıran frenk kimyonu, genel olarak kabızlık ve hazımsızlık gibi sindirim bozukluğu hastalıklarının tedavisinde kullanılmaktadır.
Bilgilendirme:
Frenk kimyonu tohumlarının kalitesinde önemli derece etkili olan çevresel koşullar, bitkinin bileşenlerini de etkilemektedir. Özellikle kurak mevsim koşulları frenk kimyonunun kalitesini düşürmektedir. Hidro-damıtma yöntemiyle ayrıştırtırılan frenk kimyonu yağı, bitkinin en yoğun olarak bitkinin meyve kısmından üretilmektedir. Frenk kimyonu meyvelerinde %3-7 oranında uçucu yağ, %10-18 oranında yağ asitleri, fenolik asitler ve flavonoidler bulunmaktadır. Özellikle gastrointestinal sistem rahatsızlıklarına olumlu etki eden frenk kimyonu, geleneksel olarak eski yıllarda kilo kaybı için de kullanılmıştır. Endonezya’da frenk kimyonu yaprakları sarımsakla birlikte iltihaplı egzema tedavisinde kullanılmaktadır. Sindirimi desteklemek ve şişkinliği gidermek amacıyla zeytinyağı ile birkaç damla frenk kimyonu yağı karın çukuruna sürülmektedir.
100 gram Frenk Kimyonu’nun besin değerleri:
| CHO (g) | Na (mg) | I | Vit. A (µg) |
| 34 | 150 | 5 | 127 |
| Protein (g) | K (mg) | F (µg) | Vit. C (mg) |
| 17,8 | 1380 | 50 | 0 |
| Yağ (g) | P (mg) | Fe (mg) | Vit. B³ (mg) |
| 22,3 | 510 | 69 | 8,1 |
| Kalori (kkal) | Ca (mg) | Mg (mg) | Lif (g) |
| 408,2 | 970 | 370 | 10,5 |
Mahboubi, M. (2019). Caraway As Important Medicinal Plants In Management Of Diseases. Natural Products And Bioprospecting, 01-11.
Zare, D., Bakhshipour, A., & Chen, G. (2013). Physical Properties Of Cumin And Caraway Seeds. International Agrophysics, 491-494.
