B12 Vitamini Nedir? Eksikliği Kimlerde Görülür?

Son yıllarda vücutta eksikliği ile dikkat çekmeye başlayan B12 vitamini; artan vejetaryen beslenme oranıyla birlikte, tüm dünyada önemli bir sağlık problemi haline gelmiştir. Diğer adı kobalamin olan B12 vitamininin toplumda %3-40 oranlarında eksikliği görüldüğü bilinmektedir. Makrositik aneminin sebeplerinden biri olan B12 vitamini eksikliği, çeşitli nöropsikiyatrik hastalıklarla ilişkili bulunmuştur. Aynı zamanda hiperhomosisteinemi ve ateroskleroz başlangıcında B12 vitamini eksikliğinin rol aldığı keşfedilmiştir.

B12 Vitamininin Görevleri Nelerdir? Ne İşe Yarar? Hangi Besinlerde Bulunur?

Hücresel metabolizmada, özellikle DNA sentezi, metilasyon ve mitokondriyal metabolizmada önemli rol oynayan B12 vitamini; merkezi sinir sisteminin gelişimi, ilk miyelinizasyon ve normal fonksiyonunun sürdürülmesi için gereklidir. Vücutta sentezlenemediğinden beslenme ile alınan B12 vitamininin asıl kaynağı hayvansal besinlerdir. Hayvansal proteinlerden böbrek, karaciğer ve kalpte bol miktarda bulunan kobalamin, ayrıca deniz mahsülleri, yumurta, peynir ve sütte de bulunmaktadır. Midenin asidik ortamı, yiyeceğe bağlı olan B12’nin salınmasını sağlamaktadır. Doğal olarak hayvansal gıdalarda bulunan kobalamin, bazı zenginleştirilmiş gıdalarda da bulunmaktadır. Bitkisel gıdalar zenginleştirilmediği sürece B12 vitamini içermemektedir.

B12 vitamini Günlük Ne Kadar Alınmalı?

Günlük B12 vitamini gereksinimi yaşa bağlı olarak değişmektedir. Yaşamın ilk 6 ayında günlük B12 vitamini ihtiyacı 0,4 mcg, 6-12 ay arası 0,5 mcg, 1-3 yaş arası çocuklarda 0,9 mcg, 4-8 yaş arası çocuklarda 1,2 mcg, 9-13 yaş arası çocuklarda 1,8 mcg, gençlerde ve yetişkinlerde 2,4 mcg, gebelerde 2,6 mcg, emziklilerde ise 2,8 mcg’dır.

B12 Vitamini Eksikliği Nedir? Kimlerde Görülür?

B12 eksikliğinin etkileri esas olarak kanda ve sinir sisteminde görülmektedir. Serum B12 seviyesi düşük hastaların, hem merkezi sinir sistemi hem de periferik sinir sisteminin etkilendiği, nörolojik komplikasyonlar olabileceği bilinmektedir. Psikiyatrik hastalarda genellikle nöropsikiyatrik hastalığın yanında B12 eksikliği görülmektedir.

• Yapılan bir araştırmada 65 yaşındaki şizofren hastanın psikotik semptomlarının B12 eksikliğine bağlı olduğu tespit edilmiştir. Hastaya B12 ve folik asit takviyesi verildikten 5 gün sonra psikozun düzeldiği gözlenmiştir. Çalışma sonucunda psikiyatrik hastalığı bulunan yaşlı hastalarda B12 seviyelerinin kontrol edilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

B12 eksikliğinin birçok klinik belirtisi olmasına karşın, bu belirtiler spesifik değildir. Bitkinlik, yorgunluk, hafıza güçlüğü, unutkanlık, duygudurum bozuklukları, sindirim sistemi problemleri, derinin koyulaşması ve infertilite bu klinik belirtilerdendir. B12 eksikliğinde hematolojik ve nöropsikiyatrik hastalıklar dışında kabızlık, idrar retansiyonu, ani tansiyon düşüklüğü ve erkeklerde cinsel fonksiyon bozukluğu gibi bozukluklar da görülebilmektedir. Sindirim sisteminde DNA sentezinin yetersizliğine bağlı olarak anoreksi, dilde ağrı ve ishal de meydana gelebilmektedir.

B12 vitamini eksikliğinin nedenleri; beslenme eksikliği, emilim bozuklukları ve gastrointestinal nedenler olarak 3 sınıfta incelenebilir. Beslenme eksikliği belirli popülasyonlarda B12 eksikliğine sebep olmaktadır. Yaşlılar, kronik alkolikler ve veganlar diyetlerindeki B12 eksiklikleri nedeniyle en fazla risk altında bulunan gruplardır. Emilim bozukluğu sendromlarının birincil örneği ise pernisiyöz anemidir. 65 yaş üstü yetişkinlerin yaklaşık %15’inde B12 eksikliği görülmektedir. Buna bağlı olarak araştırmacılar B12’nin bağırsaklardaki emiliminin yaşa bağlı olarak azaldığını söylemektedir. Oldukça nadir görülse de, bazı gastrointestinal koşullar da B12 eksikliğine neden olabilir. Eğer vücutta Diphyllobothrum latum (balık tenyası) gibi bir bağırsak parazit istilası varsa B12 emiliminde bozukluk görülmektedir. Genellikle bağırsak ameliyatı geçirmiş hastalarda görülen bağırsak bakteri üremesi de B12 emilimi için ileum ile rekabete sebep olmaktadır.

Yüksek gelirli ülkelerde B12 eksikliğinin ana risk faktörü bir otoimmün hastalık olan pernisiyöz anemidir. B12’nin sindirim yollarında emilimini sağlayan parietal hücrelerin eksikliği, anemi gelişmesine ve nörolojik semptomlar meydana gelmesine neden olmaktadır. B12 emilimini tehlikeye atan diğer önemli risk faktörleri ise gastrik bypass veya terminal ileumun çıkarılması gibi gastrointestinal cerrahilerdir. Bununla birlikte, düşük gelirli ülkelerde B12 eksikliği genellikle B12’den zengin hayvansal gıdaların alınamamasından ve sindirim sisteminde meydana gelen enfeksiyon ve istilalardan kaynaklanmaktadır. Helicobacter pylori enfeksiyonu, bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma, zayıf gıda alımı, alkolizm, sigara, proton pompa inhibitörleri ve metformin gibi ilaçların uzun süreli kullanımı da katkıda bulunan diğer risk faktörleridir.

Gebelikte hemen hemen tüm organ ve sistemlerde anatomik ve fizyolojik değişiklikler meydana gelmektedir. Bu durum biyokimyasal belirteçler ve referans aralıklarının değerlendirilmesini etkilemektedir. Maternal B12 seviyeleri doğum sonrası artış eğiliminde olsa da, artış düzeyi gebelik öncesi depolara, diyet, takviyelerle B12 alımı ve gebelik sırasında depoların tükenmesine bağlıdır.Genel olarak vejetaryen veya vegan olan gebe ve emzikli annelerin bebekleri de B12 vitaminini yeterince alamaz. Besinler; vitamin, mineral, lif ve sağlığa faydalı diğer bileşenleri içermektedir. Ancak gebelik gibi bazı durumlarda zenginleştirilmiş gıdalar ve diyet takviyeleri gerekebilmektedir.