Balığın Adı
Türkçe: Lüfer
İngilizce: Bluefish
Latince Adı: Pomatomus saltatrix Linnaeus
Vatanı ve İklimi:
Pomatomidae familyasının üyesi olan lüfer, genellikle sıcak ve ılık denizlerde, sahile yakın bölgelerde 200 m. derinliğinde yaşayabilen karnivor bir balıktır.
- Doğu Atlantik’de: Güney Afrika ve Portekiz, Madeira ve Kanarya adalarında,
- Batı Atlantik’de: Kanada, Bermuda ve Arjantin’de,
- Hint Okyanusu’nda: Malay yarımadası, Madagaskar, Tazmanya, Güney Umman ve Batı Avustralya‘da,
- Güneybatı Pasifikte: Yeni Zelanda ve Avustralya’nın kuzey bölgesinde,
- Türkiye’de: Çanakkale Boğazı, Batı Karadeniz, Marmara Denizinde, Akdeniz ve Azak Denizi’nde avlanılmaktadır.
Tür Özellikleri:
Lüfer’in gövdesi pullu ve eti beyaz lezzetli bir balıktır.
Lüfer balıklarının boylarına göre isimleri değişiklik göstermektedir.
- Defne Yaprağı 8-10 cm,
- Çinekop 10-20 cm,
- Sarıkanat 20-25 cm,
- Lüfer 25-35 cm,
- Kofana 35 cm’den büyük olanlardır.
İncelenen 96 adet lüfer çeşitlerinin boy ve ağırlık değerleri; 13,2 – 21,7 cm ve 23,21 – 88,19 g. aralığında olduğu tespit edilmiştir. Marmara, Ege Denizi ve Karadeniz’de ortalama yakalama boyu 16.86 cm’dir.
Faydaları ve/veya Zararları:
Lüfer balığının et verimi birçok balık türüne oranla daha yüksektir (%64,94 – %88,88). Protein içeriği açısından zengin besinler olan iri balıklar (örneğin: kofana); iyot, fosfor, kalsiyum, flor mineralleri bakımından zengindir. Balık eti; A, B1, B2 ve D vitaminleri bakımından da zengin bir besindir. Kalp damar hastalığı riski olanlar, balık yemeyi tercih etmelidir. Balıklardaki çoklu doymamış omega-3 yağ asitleri, bebeklerin beyin ve göz gelişi için önemli bir besin kaynağıdır.
Türkiye sularından avlanan Lüfer’in ω-3 ve ω-6 yağ asidi oranları:
| Latince Adı | Türkçe Adı | Yağ miktarı g/100g | ω-3 (g/100g)
| ω-6 (g/100g) | ω-3/ω 6 (g/100g)
| 250 g balık tüketimi ile alınan ω-3 miktarı (g)
| 340 g balık tüketimi ile alınan ω-3 miktarı (g)
|
| Pomatomus saltator (Linnaeus, 1766) | Lüfer | 13.21 | 1.99 | 0.34 | 5.85 | 4.98 | 6.77 |
| Pomatomus saltator (Linnaeus, 1766) | Çinekop (genç lüfer) | 16.56 | 2.76 | 0.45 | 6.13 | 6.90 | 9.38 |
| Pomatomus saltator (Linnaeus, 1766) | Lüfer | 1.01 | 0.45 | 0 | 1.04 | 1.13 | 1.52 |
Türkiye sularından avlanan Lüfer’in EPA ve DHA oranları:
| Latince Adı | Türkçe Adı | EPA (g/100g) | DHA (g/100g) | EPA+DHA (g/100g) | 250 g lüfer ile alınan EPA+DHA miktarı (g) | 340 g lüfer ile alınan EPA+DHA miktarı (g) |
| Pomatomus saltator (Linnaeus, 1766) | Lüfer | 0.41 | 1.06 | 1.47 | 3.68 | 5.00 |
| Pomatomus saltator (Linnaeus, 1766) | Çinekop (genç lüfer) | 0.62 | 1.41 | 2.03 | 5.08 | 6.90 |
| Pomatomus saltator (Linnaeus, 1766) | Lüfer | 0.04 | 0.36 | 0.40 | 1.00 | 1.36 |
Bilgilendirme :
- Dünyada; gırgır takımları, olta, troller ve uzatma ağları ile avlanılan lüfer, ülkemizde en çok av aracı olan alamana ağlarıyla yakalanır.
- Ülkemizdeki toplam üretim 1982 yılında 32.184 ton iken, 1999’a kadar genellikle düşüş eğilimi göstermiştir. 2002 yılında ise üretim 25.000 tona ulaşmıştır. Düşüş eğilimi tekrar devam ederken, 2008 yılında üretim 4.048 tona kadar düşüş göstermiştir.
- Lüfer balığı üretiminde; %44.15 Karadeniz, %31.57 Marmara, %13.74 Ege Denizi ve %8 Akdeniz kaynak olarak öne çıkmaktadır.
- Lüfer deniz sularında çok azdır. Deniz sularında avlanılan lüferlerin boyutları oldukça küçüktür.
- Marmara Denizi’nde balıkçılık sezonunda avlanan lüfer balıklarının, en fazla genç bireylerden (çinekop) oluştuğu belirlenmiştir.
- Karadeniz’deki lüferin 22,5-28 cm boy aralığındaki balığın, %73,70 net et oranı ile 15 ticari deniz balığı içinde 5. sırada olduğu belirtilmiştir.
- Lüferin başlıca besin kaynakları; istavrit, barbunya, hamsi, sardalya, uskumru, kefal ve kolyoz gibi sürü halinde yaşayan balıklardan oluşur.
- Pazarda en fazla alıcısı olan balıktır.
Lüfer Çeşitleri:
- Defne yaprağı: Lüferin en küçük cinsidir.
- Çinekop: Lüfer balığının küçüğüdür. (genç)
- Kaba çinekop: Çinekop ile sarıkanat arasında büyüklüğü olan lüferdir.
- Sarıkanat: Çinekoptan biraz daha büyük bir balıktır.
- Kofana: Lüfer balığının en irisidir.
- Çıplak balığı: Lüfer balığının pulsuz cinsidir.
- Kasna: Lüfere benzeyen, sert pullu ancak daha büyük tatlı su balığıdır.
- Koruk lüferi: Ağustosta avlanan turfanda lüferdir.
- Tirsi: Lüfere benzeyen, ince, yassı bir balıktır.
100 gram Lüfer Balığı’nın besin değerleri:
| CHO (g) | Na (mg) | Vit. A (µg) |
| 0 | 52 | 0 |
| Protein (g) | K (mg) | Vit. C (mg) |
| 19,3 | 386 | 0 |
| Yağ (g) | P (mg) | Vit. B³ (mg) |
| 2,4 | 212 | 6,6 |
| Kalori (kkal) | Ca (mg) | Lif (g) |
| 99,7 | 0 | 0 |
BAYSAL, Prof.Dr.Ayşe. 2016. Balıklar. Genel Beslenme. Ankara : Hatiboğlu Yayınları, 2016, s. 94-96.
Farklı Göz Açıklıklarında Monofilament ve Multifilament Galsama Ağlarının Lüfer Balığı (Pomatomus saltatrix L., 1766) İçin Seçiciliğinin Hesaplanması. SÜMER, Çetin, ÖZDEMİR, Süleyman ve ERDEM, Yakup. 2010. 3, İzmir : E.Ü Su ürünleri Dergisi, 2010, Cilt 27, s. 121-124.
KARADENİZDE DİP TROLÜ İLE EKİM VE KASIM AYLARINDA AVLANAN LÜFER (Pomatomus saltatrix, L.) BALIĞININ AV VERİMİ VE BOY KOMPOZİSYONUN KARŞILAŞTIRILMASI. ÖZDEMİR, Süleyman, et al. 2009. (1-2), Kayseri : s.n., 2009, Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, Cilt 25, s. 400-408.
Marmara Denizi Lüfer (Pomatomus saltatrix L., 1766) Balıklarının Yaş Dağılımı ve Çatal Boy-Otolit Boyu Arasındaki İlişki. CEYHAN, Tevfik ve AKYOL, Okan. 2006. İzmir : E.Ü Su Ürünleri Dergisi, 2006, Cilt 23, s. 369-372.
Orta Karadeniz’de Avlanan Lüfer (Pomatamus saltatrix L., 1766) Balığının Et Verimi ve Kimyasal Kompozisyonu. SAMSUN, Serap. 2017. 2, Isparta : s.n., 2017, Süleyman Demirel Üniversitesi Eğirdir Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, Cilt 13, s. 110-118.
TAYAR, Prof.Dr. Mustafa, KORKMAZ, Doç.Dr.Nimet HAŞIL ve ÖZKELEŞ, Uzm.Dyt. H.Elif. 2015. Balık Eti. Beslenme İlkeleri. Bursa : Dora Yayınları, 2015, s. 271.
Türkçe Balık Adları Üzerine Bir İncelem. UYSAL, İdris Nebi. 2011. 1, Karaman : Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 2011, Biyoloji Bilimleri Araştırma Dergisi, Cilt 4, s. 91-97.
TÜRKİYE’DE TÜKETİLEN SU ÜRÜNLERİNİN OMEGA-3 (ω-3) YAĞ ASİDİ PROFİLİNiN DEĞERLENDİRİLMES. ERKAN, Nuray. 2013. 2, İstanbul : s.n., 2013, Journal of Fisheries Sciences, Cilt 7, s. 194-208.
