Karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmalarında düzenleyici etkisi olan B grubu vitaminleri, suda erime özelliğine sahiptir. B grubu vitaminleri arasında ilk tanımlanan (B1 vitamini) tiamindir. Tiaminin yapısında bulunan azot (N) ve kükürt (S), yağda eriyen vitaminlerin sahip olmadığı farklılık göstergelerinden biridir. Kalp, sindirim ve sinir sistemlerinin devamlılığını sağlamaya yardımcı tiamin, besin ögelerinin insan vücudunda enerjiye dönüştürülebilmesi için gereklidir. Isı ve alkaliye karşı duyarlı olduğundan, yüksek sıcaklık ve alkali (bazik) ortamda vitamin özelliğini kaybeder.
- Tiaminden zengin besinlerin uzun süre pişirilmesi durumunda, ısının etkisi ile besin değeri azalır. Suda eriyen vitaminler grubunda yer aldığından, pişirme suyunun atılması durumunda kayıp gözlenecektir.
Tiamin Yetersizliği veya Eksikliği
Yetersizliğinde: Sinir sistemi bozukluğu olarak bilinen beriberi hastalığı görülmektedir. Bu hastalık ile, eklemlerde ağrı ve şişmenin sebep olduğu refleks hareketlerinin aksaması sonucu; denge problemi, kalp hareketliliğinin artması ve depresyon gibi belirtiler ortaya çıkmaktadır. Tiamin sağlanamaması durumunda, hastalık ölüm ile sonuçlanabilmektedir. Alkol kullanan bireylerde tiamin eksikliğinin gözlenmesi durumunda, Wernicke-Korsakoff sendromu ortaya çıkmaktadır.
Eksikliğinde: Baş dönmesi, yorgunluk, kusma, zihinsel bozukluklar, kas zayıflığı, iştah azalmasıyla birlikte kilo kaybı ve sindirim sistemi bozuklukları gibi belirtiler görülmektedir. Ülkemizde tahıl ürünleri çokça tüketildiğinden tiamin yetersizliği görülme oranı oldukça düşüktür.
Tiamin Gereksinimi
Günlük gereksinim, alınan kaloriye göre farklılık göstermektedir. Her 1000 kcal için 0,4 mg tiamin alınmalıdır. Tiamin gereksinimi, ateşli hastalık ve hipertiroidizm görülmesi durumunda artmaktadır. Yüksek oranda alımı sonucunda çok az emilir ve sık idrara çıkılmasına yol açar.
| Yaş Grupları | Gereksinim (mg/gün) | |
| 0-6 Ay | 0,2 mg/gün | |
| 7-12 Ay | 0,3 mg/gün | |
| 1-3 Yaş | 0,5 mg/gün | |
| 4-8 Yaş | 0,6 mg/gün | |
| Genç | Kadın | Erkek |
| 9-13 Yaş | 0,9 mg/gün | 0,9 mg/gün |
| 14-18 Yaş | 1,0 mg/gün | 1,2 mg/gün |
| Yetişkin | Kadın | Erkek |
| 19-30 Yaş | 1,1 mg/gün | 1,2 mg/gün |
| 31-50 Yaş | 1,1 mg/gün | 1,2 mg/gün |
| 51-70 Yaş | 1,1 mg/gün | 1,2 mg/gün |
| Yaşlı | Kadın | Erkek |
| >70 Yaş | 1,1 mg/gün | 1,2 mg/gün |
| Özel Durum | Hamilelik | Emziklilik |
| 14-18 yaş | 1,4 mg/gün | 1,4 mg/gün |
| 19-30 yaş | ||
| 31-50 yaş | ||
B1 Vitamini Kaynakları
Tahıllarda (bulgur, pirinç, mısır, buğday, çavdar), kuru baklagillerde, yağlı tohumlarda, karaciğerde ve sakatatlarda daha fazla oranda; süt ürünleri, ceviz, fındık, fıstık, ayçekirdeği, yumurta, badem, bezelye, nohut, fasulye ve etlerde daha az oranda tiamin bulunmaktadır.
- Tiamin, birçok hayvanın bağırsağında mikroorganizmalar tarafından oluşturulmaktadır. İnsan bağırsağında üretilen tiaminden faydalanılamadığı için, besinler yoluyla alınması gerekmektedir.
Tiamin, tahıl tanesinde kepek ve öz kısmında bulunmaktadır. Tam buğday unu, beyaz una oranla çok daha fazla tiamin içermektedir. Bunun sebebi; kepeğin ayrılıp öğütülmesi sırasında %65-90 oranında tiamin kaybının görülmesidir. Aynı durum pirinç tanelerindeki sarı kısımların ayrılması sonucunda; kabuk kısmında daha yüksek miktarda yer alan tiaminin atılması yoluyla da ortaya çıkmaktadır.
Ayaz, A. 2012. Yağlı Tohumların Beslenmemizdeki Yeri. Ankara : Hacettepe Üniversitesi – Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü, 2012, s. 13-14.
Baysal, A. 2016. Tiamin (B-1 vitamini). Genel Beslenme. Ankara : Hatiboğlu Yayıncılık, 2016.
Dietary Reference Intakes (DRIs): Recommended Dietary Allowances and Adequate Intakes, Vitamins. Institute of Medicine.
2015. Nutrient Vitamins and Minerals. Technical Evaluation Report Compiled by OMRI for the USDA National Organic Program , 2015. s. 14.
