Aspartam Nedir? Yan Etkileri Nelerdir? Hangi Ürünlerde Bulunur?

1965 yılında keşfedilen ve 1981 yılında FDA* tarafından onaylanan, ilk düşük kalorili tatlandırıcı olan aspartam, dünya genelinde sıklıkla tüketilmektedir.

Beyaz, kristalimsi yapıda ve kokusuz olma özelliğine sahip aspartam; yüksek oranda fenilalanin, aspartik asit ve bir miktar metanol içermektedir. Ticari, yapay tatlandırıcılardan biri olan aspartamı daha popüler kılan etken ise, sakkarozun 200 katı kadar tatlı olmasına karşın; verdiği tadı, içeriğindeki kalorinin yalnızca %5’iyle karşılıyor olmasıdır. Nem, sıcaklık, ph gibi etkenler aspartamın stabilitesini etkilemekte olup, 30°C üzerindeki sıcaklıklarda ve asit ortamlarda aspartamın yapısındaki bağlar hidrolize olmaktadır.

Aspartamın Yan Etkileri Nelerdir?

Aspartam tüketimi, bazı davranışsal ve bilişsel problemlerle ilişkilendirildiğinden dikkatli bir şekilde kullanılması gerekmektedir. Olası nörofizyolojik belirtiler arasında; öğrenme problemleri, baş ağrısı, inme, migren, asabi ruh hali, anksiyete*, depresyon ve uykusuzluk bulunmaktadır.

• Aspartamın, FDA’da belirtilen bütün gıda katkı maddelerinin göstermiş olduğu yan etkilerin %75’ini meydana getirdiği bildirilmiştir.

Aspartam tüketimi, beyinde fenilalanin ve aspartik asit düzeylerini yükseltebilmektedir. Bu bileşikler; nörofizyolojik aktivitenin düzenleyicileri olarak bilinen nörotransmitter, dopamin, norepinefrin ve serotonin sentezini ve salınmasını engelleyebilmektedir. Bunun yanı sıra aspartam; plazma kortizol seviyelerini yükselterek ve fazla miktarda serbest radikal üretimine yol açarak, kimyasal bir stres etkeni olarak hareket edebilmektedir. Kortizol seviyelerinin ve serbest radikallerin artışı; beynin oksidatif strese karşı savunmasızlığını arttırabilmekte ve bu durum, nörodavranış sağlığı üzerinde olumsuz etkilere yol açabilmektedir.

• Aspartamın; yorgunluk, uykusuzluk, baş ağrısı, bulantı, uyuşma, kas spazmları ve eklemlerde ağrı, çarpıntı, vertigo*, solunum güçlüğü, ciltte döküntüler, ağırlık artışı, görme, konuşma, işitme ve tat alma bozukluğu, depresyon ve hafıza kaybı gibi belirtilere yol açabileceği bilimsel olarak belirlenmiştir.

• Beyin tümörleri, lenf kanseri, lösemi, epilepsi, MS, mental gerilik, parkinson, alzheimer, kronik yorgunluk sendromu, diyabet, doğum kusurları ve fibromiyalji* gibi sağlık sorunları olan kişilerin; aspartam kullandıklarında hastalıklarının tetiklenebileceği araştırmacılar tarafından belirlenmiştir.
• Fenilalanin içeriği nedeniyle aspartam kullanımına dikkat etmesi gereken diğer bir hasta grubu ise; fenilalanini metabolize edemeyen fenilketonüri hastalarıdır. Metabolize edilemeyen fenilalanin ve türevleri kanda birikerek beyin hasarına yol açabileceğinden, bireylerin bu konuda çok dikkatli olması gerekmektedir.

Aspartam İçeren Gıdalar Nelerdir?

Çiğnenebilen multivitaminler, çiğneme zamkı, karbonatlı içecekler, toz içecek karışımları, kahvaltılık tahıllar, pudingler gibi binlerce üründe aspartam yer almaktadır. Canderel, NutraSweet, Spoonful, Equal ve AminoSweet gibi ticari isimler ile ortalama 6000 çeşit besin ve içecek maddesinde bulunur.

Aspartam denildiğinde ilk düşünülen seçenekler arasında; meyveli içecekler, diyet veya şekersiz olarak anılan meşrubatlar gelmektedir.