Pazı Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir? Diyabet Hastaları Kullanabilir Mi?

Besinin Adı
Türkçe: Pazı
İngilizce: Chard
Latince: Beta vulgaris L. var cicla

Vatanı ve İklimi:
Pazı, dünyanın hemen her yerinde yetişen ve tüketilen bir kış sebzesidir. Türkiye’de özellikle Karadeniz ve Ege Bölgesi’nde yetiştirilip tüketilir. Doğu ve Güneydoğu mutfağında da çokça rastlanabilir. Ancak bu bölgeler kurak olduğu için yetiştirilmesi güç olabilir. Genellikle; sulak, yağmur alan, gübreli ve iri taneli toprakları sever.

Bitkisel Özellikleri:
Pazı (Beta vulgaris türleri); geleneksel yemeklerde geniş kullanımı olan, dünyanın birçok yerinde yetişen, otsu, bir-iki yapraklı, düşük kalorili, düşük maliyetli bir sebzedir. Sapları; uzun, açık yeşildir. Yaprakları ise koyu yeşil renkte ve uzun elips şeklindedir. Pazının yaprak kısmı, önemli miktarda A, C, B vitaminleri ve Fe, P, Ca gibi mineralleri içerir. Sap kısmında bu değerler daha düşüktür. Çok değerli bir fitokimyasal, saponin ve flavonoid kaynağı olması nedeniyle, tıpta ve farmakolojide çeşitli hastalıkların tedavi ve önlenmesinde kullanılmaktadır.

Faydaları ve/veya Zararları:
Alternatif tıpta ve farmakolojide sıkça kullanılan sebzelerdendir. Pazının bu alanlarda kullanılmasının sebeplerinden biri de antidiyabetik (diyabeti önleyici) ve hipoglisemik etkisinden kaynaklanmaktadır. Yapılan araştırmalar; pazının bazı değerli yağ asitlerini (linoleik asit, palmitik asit, oleik asit, alfa-linolenik asit), çeşitli polisakkaritleri, flavanoidleri, saponinleri, hipoglisemik ajanları ve yüksek miktarda C vitaminini içerdiğini ortaya koymuştur.

• Sağladığı antidiyabetik etki, pazının içinde bulunan flavanoid ve saponinin, pankreasın beta hücrelerini uyararak insülin salgılanmasını arttırdığı ve böylelikle kan şekerini düşürdüğü şeklinde açıklanmaktadır. 

İnsülin, normal insanlarda pankreasın beta hücrelerinde salgılanır fakat diyabet hastalarında diyabetin türüne göre bu salgı hiç yok veya yetersizdir.

• Bilimsel çalışmalar bu bitkinin, kan glikoz dengesini korumaya ve beta hücrelerinin yenilenmesine yardımcı olabileceğini göstermektedir.

• Başka bir çalışma da; diyabetli kişilerde meydana gelen üre ve kreatinin değerlerinin artışını da önemli ölçüde azalttığını ortaya koymuştur.

Özellikle diyabetli kişilerde hiperglisemi (kan şekerinin yükselmesi) esnasında vücut karbonhidratlardan sağlayamadığı enerjiyi, yağlardan ve proteinlerden sağlar. Bunun sonucunda vücutta yüksek üre (amonyak) içeren atık madde oluşur. Bu durum böbrek yükünü arttırarak zamanla böbreklere hasar verebilir. Pazının diyabetli ve normal insanlarda böbrekleri koruyucu, doku hasarını önleyici ve ilerde yaşanabilecek böbrek yetmezliği gibi sorunları engelleyici ajan olarak kullanılabileceği kanıtlanmıştır.

Tüm bunların yanında içerdiği yüksek miktarda askorbik asit (C vitamini) ve fenolik bileşiğin, vücutta serbest radikal (kanser oluşumuna neden olan maddeler) oluşumlarını engelleyerek, çeşitli organ veya dokularda meydana gelebilecek oksidatif hasarı (yıpranma, tümör gibi doku farklılaşması) önleyebileceği tespit edilmiştir. Bu durum pazıyı iyi bir antioksidan ve iyileştirici sınıfına koymuştur. Ek olarak serbest radikallerin sinir sistemi üzerine etki edip Parkinson, Alzheimer tipli demans hastalıklarının oluşmasına sebep olduğu bilinmektedir. Pazının yüksek antioksidan etkisinden faydalanılarak, nörodejeneratif (beyin hücrelerinde meydana gelen hasar) hastalıklarının önlenmesi sağlanabilir.

• Bitkinin yararlı özelliklerinin yanı sıra dikkatten kaçırılmaması gereken bazı özellikleri vardır. Bunlardan biri, yeşil yapraklı toprağa bağlı yetişen bir bitki olarak, kirli veya yüksek ağır metal içeren (kadminyum, civa, kurşun gibi) topraklardaki ağır metallere maruz kalabilir. Böylelikle insan vücudunda toksik etki oluşturabilir. Ağır metaller içerebilmesi potansiyeli kesinlikle hafife alınmamalıdır. Çünkü bu metallerin çok az miktarları bile insanlar için zehirleyici olabilir.

Bilgilendirme:
Pazı bitkisinin yaprakları salatalarda iyice yıkanıp kullanılabilir. Ispanak gibi saplarıyla pişirilebilir, Saplarında da göz ardı edilemeyecek kadar yararlı besin ögesi vardır. Dikkatten kaçırılmaması gereken bir diğer konu da haşlama sularına geçen önemli besin maddeleridir. Bunların kaybedilmemesi için pişirme sırasında kullanılan ısıya ve yönteme dikkat edilmelidir.

• Sonuç olarak; bitkinin antidiyabetik, anti tümör, antienflamatuar etkileri düşünülüp, yüksek dozlarda alınmamamalı ve ağır metal potansiyeli göz önünde bulundurulmalıdır. Günlük kullanımda yeterli miktarda alındığında, temiz içerikli bir toprakta yetiştiği bilinen ve iyi yıkanan bir pazı bitkisinin sağlığa herhangi bir zararı yoktur.

100 gram Pazı’nın besin değerleri: