Besinin Adı
Türkçe: Ökse Otu
İngilizce: Mistletoe
Latince: Viscum album L.
Vatanı ve İklimi:
Viscum album L., Avrupa’ da yaygın olarak dağılım gösteren, iki yıllık yapraklarını dökmeyen yarı parazit bir bitkidir. Çoğunlukla Asya ve Avrupa da görülen ökse otu, aslında dünyanın pekçok yerinde bulunmaktadır. Ülkeler arasında adlandırmada da farklılık görünmektedir.
- Loranthaceae familya’sında ait ökse otu;
Endonezya’da: Dendrophthoe pentandra
Kore’de: Viscum coloratum
Çin’de: Viscum coloratum Kom nakai
Hindistan’da: Dendrophthoe falcate olarak adlandırılır.
- Viscacea familya’sında ülkelere göre ökse otu;
Avrupa‘da: Viscum album
Amerika’da: Phoradendron serotinum
Meksika’da: Phoradendron leucarpum olarak adlandırılır.
Bitkisel Özellikleri:
Halk arasında ökse otu ismi ile bilinen ve çeşitli ağaçların ve çalıların üzerinde yarı parazit olarak bulunan Viscum cinsinin ülkemizde tek türü ve bu türe ait 3 alt türü bulunmaktadır. Bu alt türler; Viscum album L. ssp. album, Viscum album L. ssp. austriacum Vollmann Hayek, Viscum album L. ssp. abietis Abromeit’dir. Bitkinin meyvelerinde bulunan “vissin” isimli yapışkan madde, çubuklar üzerine sürülmekte ve küçük kuşları yakalamak amacıyla “öke” yapımında kullanılmaktadır. V. album bitkisi halk arasında “ökse otu, bırıç, fıtri, çekem, gelimkara, purç, gökçe, pui-çak”gibi isimlerle de bilinmektedir. Loranthaceae familyasında yer alan bitkinin yaprakları, dalları ve meyveleri kullanılır.
Ökse otu, su ihtiyacı sebebiyle ana ağaçlara bağlı yaşayan bir bitkidir. Yaşadığı canlının üzerinde daha fazla besin derişimi biriktirir. Bu nedenle, ökse otu yapraklarının kuru alanları, keçiler için kaliteli yem sağlamada önemli olabilir. Ökse otu, protein yönünden daha düşük olmakla birlikte, orta seviyede lif miktarına sahiptir.
- Viscum album L. özleri (VE), bir yüzyıldan uzun bir süredir tamamlayıcı kanser terapötikleri olarak kullanılmaktadır. Ökse otu lektinleri; ML-1, ML 1-3, viskotoksin gibi bileşikler ve katkı maddeleri içerir. ML-1 antitümör aktivitesini barındıran ana aktif bileşenlerden biri olarak tanımlanmıştır.
- V. album’un yaprak ve gövdesinde yapılan incelemelerde, nişasta taneleri tespit edilmiştir. Yapılan çalışmada kurutulmuş ökse otunun, renk değişimi ürünün kurutma kalitesini etkileyen bir kalite değeri olarak düşünülmüştür.
Ökse otunun kurumasında hava sıcaklığı en önemli etkiye sahiptir. İki tip kurutma tekniği kullanılarak ökse otunun her iki kurutucuda da 1 -1.5 m/s hızları ile kuruduğu tespit edilmiş. Hava durumuna göre rüzgâr hızı arttığında da kurutma hızı 0.5-1 m/s arttığı gözlemlenmiştir.
Ökse otu yapraklarının kimyasal özelliklerinin değerlendirildiği bir çalışmada kullanılan ağaçlar; avokado, afrika yağ ve kola ağacı olarak belirlenmiştir. Çalışmada, üç farklı ağaçtan ökse otu yaprakları alınıp 18 gün kurutulmuştur. Bu üç ağaçtan da elde edilen bulgulara göre, vitamin mineral farklılıkları tespit edilmiştir. Avokado ağacında ökse otu yapraklarının; tanen, B1 vitamini, C vitamini ve kalsiyumdan en yüksek konsantrasyon gösterdiği görülmüştür. Yağ çekirdeği ağacından elde edilen yapraklar, en yüksek antosiyanin konsantrasyonu ve magnezyum içerdiği görülmüştür. Elde edilen klorofil b ve folat, klorofil a ve sodyum içeriğinde görülen farklılıklar önemli görülmemiştir.
Faydaları ve/veya Zararları:
Ökse otu ekstresinin terapötik faydası, kullanıldığında cerrahi, kemoterapi ve radyoterapi ile birlikte kanser hastalarında yaşam kalitesinin iyileşmesinde kullanılmıştır.
Viscum album L. özleri (VE), bir yüzyıldan uzun bir süredir tamamlayıcı kanser terapötikleri olarak uygulanmaktadır. Ökse otu lektinleri ML-1, ML 1-3, viskotoksin gibi bileşikler ve küçük katkı maddeleri içerir. ML-1 antitümör aktivitesini barındıran ana aktif bileşenlerden biri olarak tanımlanmıştır.
Meme kanseri, dünyada kadınlarda en sık görülen kanser türleri arasındadır. Güncel tedavi seçenekleri, ökse otunun yan etkileri ile birlikte tamamlayıcı ilaçlar olarak kullanılan önemli bitkisel ilaçlar arasın kabul etmiştir. Giderek artan sayıda çalışma, meme kanseri hücreleri ve hayvan modellerinde ökseotu ekstrelerinin antikanser aktivitesini bildirmiştir. Son zamanlardaki bazı kanıtlar, ökseotu sitotoksik aktivitesinin farklı mekanizmalarla aracılık edilebileceğini düşündürmektedir. Ökse otu ekstraktlarının deri altı uygulaması, ciltte yan etkiler ve meme kanseri hastaları immünolojik fonksiyonuyla etkileştirilebilir.
Ökse otunun kanser hücrelerine karşı, özleri pozitif antitümör faaliyetler göstermiştir. Yapılan çalışmada ökse otu uygulaması hayatta kalma süresini uzatmak ve arttırmakta yardımcı olabileceği bildirilmiştir.
- Yapılan bir çalışmada; ökse otunun, alkaloid fraksiyonlarının ve muhtemel mekanizmalarının antifibrotik etkisi gösterilmiştir. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmada, ökse otunun alkaloid fraksiyonunun (ayrımlaşmasının) hepatik fibrozisi belirgin bir şekilde azalttığı görülmüştür.
- Hayvanlarda yapılan bir çalışmada; ökse otunun, alkaloid fraksiyonunun (ayrımlaşmasının) hepatik fibrozisi belirgin bir şekilde azalttığı görülmüştür.
Ökse otunda, molekül ağırlığı yaklaşık 9000 olan, peptid şeklinde viskotoksin adı verilen zehirli bir madde varlığı görülmüştür. İçerdiği viskotoksin nedeniyle yüksek dozda kullanımı kalp sistolünde durdurucu toksik etki görülmektedir. Rahim kaslarını aktifleştirici etkisinden dolayı, ökse otu gebeler tarafından tavsiye edilmemektedir.
Bilgilendirme:
Ökse otu kanser tedavisinde de kullanılır. Çin’de kronik karaciğer bozukluklarında da kullanıldığı bilinmektedir. Hayatta kalma süresini uzatmaya yardımcı olabilecek stratejiler, kanserli hastaların adjuvan ökseotu tedavisinin terapötik potansiyeli iyileştirici etkilerinin olduğunu ortaya koymaktadır. Eski çağlarda ökse otu, çeşitli tıbbi amaçlar için kullanılmıştır. Son yıllarda Asya ve Avrupa’da kanser terapilerinde kullanılan en yaygın alternatiflerden biri olmuştur. Geleneksel Çin tıbbında çeşitli hastalıklara karşı artrit, romatizma ve hipertansiyona ve karaciğer bozukluklarından (kronik hepatit, hepatoma, fibroz) muzdarip hastalar için ökse otu kullanılmıştır.
100 gram Ökse Otu’nun besin değerleri:
| CHO (g) | Na (mg) | I | Vit. A (µg) |
| 58 | 8 | – | 200 |
| Protein (g) | K (mg) | F (µg) | Vit. C (mg) |
| 6 | – | – | 0 |
| Yağ (g) | P (mg) | Fe (mg) | Vit. B³ (mg) |
| 32 | – | 5 | – |
| Kalori (kkal) | Ca (mg) | Mg (mg) | Lif (g) |
| 550 | 40 | – | 6 |
Lektin: bağırsak duvarına zarar veren, sindirim problemlerine neden olan oldukça zararlı bir besin öğesi
Terapötik: Tedavi edici
Sitotoksik: Hücrelerin yapı ve işleyişinde hasara veya hücre ölümüne sebep olan madde.
Ishiwu, C. J. (2013). Evaluation of Chemical Properties of Mistletoe Leaves from Three Different Trees (Avocado, African Oil Bean and Kola. Nigerian Food Journal.
Jiang, Y. W.-Y.-C.-D.-J.-J. (2014). Mistletoe alkaloid fractions alleviates carbon tetrachloride-induced liver fibrosis through inhibition of hepatic stellate cell activation via TGF-β/Smad interference. Elsevier .
Köse, B. v. (2010). Drying characteristics of mistletoe in convective and UV combined convective type dryers. Elsevier .
Marvibaigi Mohsen, E. S. (2014). Preclinical and Clinical Effects of Mistletoe against Breast Cancer. Hindawi Publishing Corporation BioMed Research International .
Ndagurwa, H. (2012). Nutritive value and digestibility of mistletoes and woody species browsed by goats in a semi-arid savanna, southwest,Zimbabwe. Elsevier .
Rumeysa Nur Durmuş, E. Ş. Gestasyonel Diyabette Hipoglisemik Etkili Bitkilerin Kullanımı. Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Dergisi , 6, 3-16.
Schötterl, S. M. (2018). Adjuvant Therapy Using Mistletoe Containing Drugs Boosts the T-Cell-Mediated Killing of Glioma Cells and Prolongs the Survival of Glioma Bearing Mice. Evidence-BasedComplementaryandAlternative Medicine .
Thomas Ostermann, P. a. (2012). Retrolective Studies on the Survival of Cancer Patients Treated mistletoe Extracts :A Meta-Analysis. Elsevier.
