Kansere Karşı Yeni Savaşçı; Uşkun Nedir?

Işkın Nedir?

Ülkemizde ışkın, ışgın, uçkun olarak da bilinen uşkun; latince adı Rheum ribes olan, kuzukulagiller familyasına ait çok yıllık bir bitkidir. Lübnan, İran, Irak ve ülkemizin Doğu bölgeleri, yetiştiği yerler arasındadır. Ülkemizde çoğunlukla Van, Erzurum, Bitlis, Tunceli, Muş, Hakkari, Kars ve Sivas’ta yetişmektedir. Yayla muzu diye tanımlanan uşkun, nisan-haziran aylarında dağlık bölgelerde, kendiliğinden yetişen, uzunluğu 40 cm’e kadar ulaşabilen bir bitkidir.

Yeşil renkli, kabukları soyularak yenilen ışkın, düşük pH değeri nedeniyle ekşi tada sahiptir. Sarımsı ve beyazımsı çiçekli kısımları tüketilmemektedir. Yapraklarının da zehirli olduğu düşünüldüğünden yenmemektedir. Ülkemizde bazı yörelerde, uşkunlu yumurta veya fırında uşkun gibi isimlerle pişirilerek tüketilmektedir. Almanya, İngiltere ve İsveç gibi ülkelerde, özellikle pasta, kek, komposto ve reçel yapımında kullanılmaktadır.

Uşkun Bitkisinin Faydaları Nelerdir?

Yüksek lif içeriğinden dolayı, kırsal kesimlerde laksatif etkisi için tüketilmektedir.

• Uşkunun %90-95’inin su olduğu, kuru madde içeriğinde kül, protein, demir, çinko, bakır, mangan, A, C ve E vitaminleri ile selenyum bulunduğu, ayrıca yüksek oranda lif içerdiği çok sayıda çalışmada bildirilmiştir.
• Yapılan bir çalışmada; değişik yörelerde yetişen uşkunlardaki ham lif miktarının %20.5-37 arasında olduğu belirtilmiş, ışkın ekstraktlarının kan glikoz seviyesini düşürdüğü bildirilmiştir.

Uşkunun genç sürgünlerinde bulunan antrokinonların, antibakteriyel özelliğe sahip olduğu vurgulanmaktadır .  Yüksek fenolik madde içeriğine sahip olduğu ve serbest radikalleri yüksek oranda bağladığından dolayı,  antioksidan özellikleri nedeniyle fonksiyonel bir gıda bileşeni olarak kullanılabileceği bildirilmektedir.

• 2017’de sunulan bir proje sonuçlarında; uşkun bitkisinin antioksidan aktiviteye sahip olduğu ve çok sayıda fenolik bileşen içerdiği, besinsel lif ve sahip olduğu yüksek antioksidan aktivite nedeniyle değerlendirilmesi gereken bir bitki türü olduğu vurgusu yapılmıştır.

Ülkemizde daha çok doğu bölgelerinde bilinen, ancak Avrupa, Almanya ve ABD’de yaygın olarak tüketilen ve pahalı sebzeler arasında yer almaktadır.

• Son zamanlarda uşkunun kanserli hücreler üzerine biyolojik etkisi ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Bir çalışmada; ışkın ekstraktlarının prostat kanser hücrelerini öldürdüğü  belirtilmiştir.

Hücre enzimatik ve nonenzimatik mekanizmalarıyla, serbest radikallere karşı koyar. Antioksidan bileşikler, bu mekanizmalarda aktif görev alarak organizmayı temizler. Vitaminler, özellikle A, E ve C vitaminleri önemli antioksidanlardandır.

• Elazığ ve Tunceli yöresinde, farklı rakımlardan toplanan taze uşkun sürgünlerindeki A, E ve C vitaminleri araştırılmış ve taze ışkın sürgünlerinin özellikle C vitamini açısından zengin, A ve E vitaminleri açısından daha fakir olduğu belirtilmiştir. Uşkunun C vitamini açısından çiğ tüketilmesinin, özellikle C vitamini kaybına yol açan etkenlerden (bekletme, yıkama, pişirme gibi) uzak durulması gerektiğine vurgu yapılmıştır.

Uşkun bitkisi, kartlaşıp liflenmeden, tomurcuk dönemi geçmeden toplanmalıdır. Işkının içerdiği antioksidanlar ve çeşitli rahatsızlıkları tedavi edici yönleri ile ilgili çalışmalara her gün yenisi eklenmektedir. İnsan sağlığı için önemli bir antioksidan olan, tadı buruk ve ekşi uşkunun; okzalik asit içeriği zengin olduğundan çok fazla tüketilmemesi, kontrollü tüketilmesi tavsiye edilmektedir.