Bağırsak Florasının Dengesi: Bifidobakteriler Nelerdir? Görevleri ve Etkileri Nelerdir?

Bifidobakteriler, insanların ve hayvanların mide-bağırsak sistemlerinin büyük bir kısmını oluşturmaktadır. İlk kez 1899 yılında Pastör Enstitüsü’nde, Freshman Tissier tarafından anne sütüyle beslenen sağlıklı bebeklerin dışkısından izole edilmiş ve Bacillus bifidus comminus olarak adlandırmıştır. Castellani ve Chalmers tarafından yapılan araştırmalarda bu bakteri 1920 Bacterium Bifidus olarak adlandırılmıştır. Daha sonra yapılan çalışmalarda ismi Lactobacillus Bifidus olarak kararlaştırılmıştır.

Bifidobakterilerin karakteristik bir yapıları vardır. Gram pozitif, hareketsiz, spor oluşturmayan, genellikle eğri çubuklar halinde ve sıklıkla dallanmış olarak bulunan anaerobik mikroorganizmalardır. Normal yaşamlarında çubuklar halinde olmalarına rağmen, besi yeri şartları morfoloji değişikliğine sebep olmaktadır. Plak yüzeyinde ise, mukoid kremsi veya menekşe renginde görünümleri vardır.

Bifidobakteriler anaerobik mikroorganizmalar olup, genellikle %10 CO2’ li ortamda gelişir. Fakat bazı türleri oksijeni tolere olabilir. Süperoksit dismutaz ve katalaz gibi enzimler, süperoksit ve hidrojen peroksitin toksik etkilerine karşı organizmaların korunmasına yardımcı olur. Çoğunlukla bifidobakterilerin insanlarda optimal gelişim sıcaklığı 36–38 C iken, hayvanlarda oldukça yüksek olup 41-43 C arasındadır. Gelişim için optimum pH aralığı 6,5–7 arasındadır.

Mikroorganizmaların hayatta kalması için uygun şartlara sahip olan bölgelerde, farklı grup ve türlere ait çok sayıda bakterinin yer aldığı bir mikroflora vardır. Bu mikroorganizmalar temelde faydalı ve zararlı olmak üzere 2 gruba ayrılmaktadır.

Sağlıklı bir konakçıda bu 2 grup bir denge halinde olup, faydalı mikroorganizmalar baskın mikroflorayı oluştururur. Bu faydalı mikroorganizmalar, genelde “probiyotik mikroorganizmalar” olarak adlandırılmaktadır. Probiyotik mikroorganizmalar, ürettikleri maddeler yardımıyla gıdaların sindirimine, vitamin üretimine ve zararlı mikroorganizmaların neden olduğu hastalıkların önlenmesine yardımcı olarak doğal floranın dengesini korumaktadır. En çok kullanılan probiyotik mikroorganizmalar, bağırsaklarda canlılığını sürdürebilen laktobasiller ve bifidobakterilerdir.

Doğumdan sonraki ilk günlerde bağırsak yüzeyine kolonize olan bifidobakteriler, insan ve hayvanların bağırsak florasında yer almakta ve anne sütüyle beslenen bebeklerin bağırsak florasında predominant olarak bulunmaktadır.

Bifidobakterilerin, normal bağırsak florasının dengede olması için yararlı ve önemli bir rol oynadığı bilinmektedir.

• Laktozu sindirmeye yardımcı olur: Bakteriyal laktaz enzimi (beta galaktozidaz enzimi)
• Patojenlere karşı direnç oluşturur: İntestinal mukozada agregasyon oluşturarak patojenlerin tutunmasını engeller.
• Bağırsak kanserini önler: Mutajenleri bağlar, karsinojen üreten enzimlerin inhibisyonu ile bu aktiviteyi engeller.
• Bağışıklık sistemini düzenler: Ig A üretimini arttırarak savunma mekanizmasını güçlendirir.
• Kan lipidleri ve kalp hastalıklarına etkisi: Safra tuzları varlığında kolesterolü asimile edebilir ve böylelikle kan lipidlerini düşürerek kalp hastalıkları riskini en aza indirir.
• Pylori enfeksiyonunu azaltır: Bu bakterinin inhibitörlerini üretir.
• Vitamin metabolizmasını iyileştirme: Bifidobakteriler; B1, B2, B6, B12 vitaminleri ve ayrıca nikotinik asit ve folik asit üretir.
• İshal ve kabızlık önleme: Bifidobakteriler tarafından üretilen organik asitler, bağırsağın peristaltik hareketini arttırıp, normal bağırsak hareketine yardımcı olur.
• İnflamatuar bağırsak hastalıklarını önler: Ig G antikorlarının artışı ile patojen sitokin salınımını baskılar.

Yapılan çalışmalarda prebiyotiklerin probiyotikler üzerine etkisi de vurgulanmaktadır. Prebiyotikler, bağırsak florasında bulunan bir tür veya sınırlı sayıdaki birkaç tür mikroorganizmanın çoğalmasını ve/veya aktivitesini seçici olarak etki ederek, konağın sağlığını olumlu yönde etkileyebilen, sindirilemeyen besin bileşenleri olarak tanımlanmaktadır.

• Prebiyotiklerin bifidobakterilerin gelişimini teşvik etmesi, bu bakterilerin prebiyotiklerle birlikte kullanılarak daha iyi sonuçların alınması sağlanmaktadır.

Probiyotik olarak kullanılan bifidobakteri türleri; B. bifidum, B. longum, B. breve, B. infantis, B. lactis, B. adolescentis’dir.