Kistik fibrozisli hastalarda; ilerleyen pankreatik endokrin bozulma, progresif beta hücre hasarı, insülin salgısı ve duyarlılığında azalma ve kronikenfeksiyonlar ilerleyen dönemde diyabete neden olabilmektedir.
Kistik fibrozise bağlı diyabet (KFBD), diyabetin farklı bir formudur, klinik tablosu daha hafiftir. KF’li hastalarda yaşamın orta dönemlerinde daha çok görülen, yaş ilerledikçe prevelansı artan bir komplikasyondur. KF’li hastalarda, 10 yaş popülasyonun %20’sinde bozulmuş glukoz toleransı varken 30 yaş popülasyonuna baktığımızda bu oran %82’lere çıkmaktadır. Yapılan bir araştırmaya göre, kistik fibrozise bağlı diyabet gelişen hastaların %25’inden daha azında yaşam süresi 30 yaş ve üzerindedir.
Kistik fibrozisli hastada; açıklanamayan poliüri, polidipsi, beslenme desteğine rağmen kilo kaybı, pulmoner fonksiyonlarda kronik azalma ve büyüme hızının düşük olması gibi belirtiler varsa mutlaka KFBD düşünülmelidir.
KFBD hastalarında açlık plazma glikozu normal, post prandiyal glikoz düzeyi normalden yüksektir. Bozulmuş glikoz toleransı, hastalarda protein katabolizmasını harekete geçirir. Bu durum kilo kaybında artışa, pulmoner hasarın ilerlemesine ve diyabetik komplikasyon riskinin artmasına neden olur.
Kistik Fibrozis Derneği 2010 raporunda, 10 yaş ve üzeri hastaların yıllık kontrollerinde OGTT (oral glukoz tolerans testi) yapılmasını önermiştir.
KFBD multidisipliner bir tedavi gerektirir. İnsülin desteği mutlak kullanılmalıdır ve doğru bir beslenme programıyla glikoz intoleransında iyileşmeler sağlanabilmektedir.
Kistik Fibrözise Bağlı Diyabet Hastalarının Beslenmesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
KFBD’li hastalarda yüksek enerjili kistik fibrozis diyeti ile diyabet diyeti birleştirilmektedir.
- Hasta insülin kullanmıyorsa rafine şeker kısıtlanabilir, insülin kullanıyorsa kısıtlama yapılmaz. Çünkü hastanın enerji ihtiyacı normalden yüksektir.
- Diyabetli hastalarda protein alımı kısıtlanırken, protein katabolizmasındaki artış nedeniyle KFBD’li hastada kısıtlama yapılmaz.
- Glisemik indeksi düşük diyetin bozulmuş glikoz toleransında yarar sağladığı bildirilmiştir. Çünkü, glisemik indeksi düşük besinler daha yavaş sindirilir, emilir ve endojen insülin üretimini azaltır.
- Kistik Fibrozis Derneği 2010 raporunda, günde 6 öğün beslenme önerilmektedir. 3 ana, 3 ara öğün şeklinde düzenlenmelidir.
- Karbonhidrat kaynağı olarak kompleks karbonhidratlar kullanılmalıdır. Örneğin; ekmek, makarna, patates.
- Yağdan gelen enerji artırılmalı, total enerjinin %40’ı olmalıdır.
- Diyet kısıtlamaları ve düzenlemeleri tamamen “diyetisyen” kontrolünde gerçekleştirilmelidir
Çocuk Solunum Yolu Hastalıkları ve Kistik Fibrozis Derneği. (2010). Ksitik Fibrozis ve Beslenme.
Moran, A., Brunzell, C., Cohen, R. C., Katz, M., & Marshall, B. C. (2010). Clinical care guidelines for cystic fibrosis-related diabetes. Diatebes Care, 33(12), 2697-2708.
Goodin, B. (2005). Nutrition Issues in Cystic Fibrosis. . Practical gastroenterology. (5), 76-94.
Kistik fibrozisli hastalarda diyet yönetimi uzlaşı raporu. (2010).