Kızılcık Nedir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir?

Besinin Adı
Türkçe: Kızılcık
İngilizce: Cornelian Cherry
Latince: Cornus mas

Vatanı ve İklimi:
Asya ve Avrupa’da yetişen bir bitkidir. Son zamanlarda Ukrayna, Bulgaristan, Slovakya, Avusturya, Yugoslavya, Fransa, Almanya, Polonya ve Türkiye’de sistematik toplama, seçme ve ıslah programları kurulmuştur. Dünya ülkeleri arasında Türkiye, özellikle Kuzey Anadolu bölümü önemli bir kızılcık (Cornus mas L.) üreticisidir. Türkiye’de yılda yaklaşık 12.800 ton karkas meyvesi üretilmektedir. Cornelian kiraz genotiplerinin ana koleksiyonu, Ukrayna Ulusal Bilimler Akademisi tarafından işletilen Kiev’deki Hryshko Ulusal Botanik Bahçeleri’nde yer almaktadır. Koleksiyonda 14 resmî tescilli çeşitlerin yanı sıra, ıslah ve seçim programı süresince geliştirilen sayısız melezler bulunmaktadır. Kızılcıkta en büyük çeşitlilik Kırım’dadır.

Türler; kışa, kuraklığa, abiyotik ve biyotik koşullara oldukça toleranslıdır. Çok fazla bakım gerektirmez. Kireçli, iyi drene edilmiş orman toprakları üzerinde, Avrasya’nın ılıman bölgesinde yetişir. Bir çalı boyundan, yaklaşık 7-8 m yüksekliğindeki küçük bir ağaca kadar uzanır ve uzun ağaçların gölgesi altında ekilebilir.

Bitkisel Özellikleri:
Kızılcık (Cornus mas L.), Cornaceae ailesine aittir. Kızılcığın meyveleri koyu kırmızı, kiraz kırmızısı, pembe veya sarı; şekli ise oval, armut veya şişe şeklinde olabilmektedir. Ortalama meyve ağırlığı 5.0 ila 8.0 gram arasında değişir.

Kızılcık meyvesinin kimyasal karakterizasyonu, zengin bir fenolik ve antioksidan bileşik kaynağı olduğunu göstermiştir. E, B2, B1, C, antosiyaninler, flavonoidler gibi bileşikler içeren kızılcıkta, bol miktarda oksalik asit de bulunur. Ayrıca butil hidrokinon, bütillenmiş hidroksianisol ve bütillenmiş hidroksitoluen gibi antioksidan maddeler içerir.

Kızılcık, her ne kadar aynı koşullarda yetiştirilmiş olsa da, türler arasında antioksidan aktivite açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar gözlenmiştir. Bunun nedeni, meyvelerin biyoaktif içeriğinin genotipten genotipe farklılık göstermesidir.

Faydaları ve/veya Zararları:
Yüksek besin değeri ile karakterize olan kızılcığın meyveleri, 1000 yıldan uzun bir süredir Kafkasya ve Orta Asya’nın geleneksel tıbbında kullanılmıştır. Geleneksel uygulamaları arasında; diyare tedavisi, bow ammatoryum bağırsak hastalığı, ateş, sıtma, böbrek taşları, idrar yolu enfeksiyonları, kanser ve güneş çarpması yer alır.

Ülkemizde; antialerjenik, antimikrobiyal ve antihistaminik özellikleri nedeniyle kızılcık yaygın olarak kullanılmaktadır. Taze meyvelerinden elde edilen tıbbi preparatların, S. aureus ve P. aeruginosa‘ya karşı seçici olarak önemli antimikrobiyal aktiviteye sahip olduğu kanıtlanmıştır.

• Yapılan araştırmalar sonucunda; kızılcık meyve ekstresinin, HbA1C ölçümleri ile karakterize edilen glisemik kontrolünü iyileştirdiği gözlenmiştir. Meyvelerde bulunan antosiyaninlerin meydana getirdiği maddeler olan siyanidin-3-glukozit ve delfinidin-3 glukozitin, rodentpankreatik beta-hücrelerinden insülin sekresyonunu uyardığı ve bu etkinin ortaya çıktığı gösterilmiştir.
• Yapılan bir çalışmaya göre; kızılcık meyvelerinden saflaştırılan antosiyanin ve ursolik asitin, yüksek yağlı beslenen farelerde glukoz intoleransını ve artan insülin seviyelerini önlediği gözlenmiştir.
• Yapılan bir diğer araştırma sonuçlarına göre; kızılcık türlerinde bulunan oleanolik asit ile muskarinik tip 3 reseptörlerinin, stimülasyon yoluyla insülin sekresyonunu yükseltmek için asetilkolinin salınmasını sağlamıştır.

CM’de kardiyoprotektif, antiinflamatuvar ve lipit düşürücü özelliklere sahip olan antosiyanin ve diğer fitokimyasalların zengin içeriği göz önüne alındığında, dislipidemi ve vaskülarizasyonda potansiyel düzeltici olarak görülebilir.

• Bir araştırmada; kızılcık ile zenginleştirilmiş diyetlerin HDL-C’yi hafif, plazma antioksidan kapasitesini ise önemli ölçüde yükseltirken, plazma TC (total kolesterol) ve TG (trigliserit)’yi önemli ölçüde düşürdüğünü bildirmiştir. Bu diyetler ayrıca, karaciğerde TG ve kolesterol birikiminin hafifletilmesi nedeniyle ilginç bir antisteatotik etki göstermiştir.
• Fareler üzerinde yapılan bir araştırmada; birçok dokuda serbest radikallerin üretilmesiyle, kimyasal doku toksisitenin ortaya çıkmasına neden olan CCl4 (karbon tetraklorür) ile indüklenmiştir. CCl4 uygulaması; çoklu doymamış yağ asidinin peroksidasyonu sırasında ortaya çıkan önemli reaktif aldehit olan malondialdehit (MDA)’in, kalp içeriğinde önemli artışı ile kendini gösterir. Kızılcık meyvesi özütü ile tedavi edilen farelerde Kardiyak MDA konsantrasyonunda önemli azalma olduğu görülmüştür. Kızılcık meyvesi özütü uygulanarak yapılan tedavinin, CCl4 tarafından indüklenen kardiyak lipid peroksidasyonunu etkili bir şekilde koruyabildiği bu çalışma ile doğrulanmıştır. Bu tedavi, endojen antioksidan savunmanın kapasitesini arttırmış ve bunların kararlı halini ve/veya oksidatif strese karşı gelişmiş koruma sağlayan sentez oranını arttırmıştır. Ayrıca, histopatolojik gözlemler; kızılcık meyve özünün (CMFE) miyokard enfarktüsünde, miyofibriller doku ve lökositik infiltrasyonun dejenerasyonunu sağladığını ortaya koymuştur.

Yapılan araştırmalara bakılarak, kızılcığın; hem beyin dokusunda hem de plazmada kan hücrelerinin ve kandaki plazma aktivitesinin ek bir aktiviteye katkısı olabileceği varsayımıyla, CAT (katalaz) aktivitesini arttırarak sinir sisteminin oksidatif strese karşı korunmasını arttırdığı kabul edilmiştir. Sonuçlar; kızılcık ağacının doğal bir nöro-koruma kaynağı olabileceğini gösterse de, araştırmaya devam edilmesi gerekmektedir.

• Aspartat aminotransferaz (AST) ve alanin amino transferaz (ALT) enzim seviyeleri yüksek, karaciğer hücre hasarı oluşmuş fareler üzerinde yapılan bir deneyde; farelere oral yoldan 200 ve 500 mg/kg dozlarında kızılcık özütü verilmiş ve tedavi sonucunda farelerde özütün enzim aktivitesini azalttığı gözlenmiştir. Bu sebeple, plazma membran stabilizasyonu takip edebileceği ve CCl4 ile indüklenen hepatik doku hasarının düzelebileceği sonuçlarına varılmıştır. Böylece, hepatik parankim iyileşmesi ve hepatositlerin rejenerasyonu ile serum transaminin seviyeleri normal seviyeye gelmektedir. Ek olarak, çeşitli toksik kimyasalların etkisini değerlendirmek amacıyla yaygın olarak kullanılan ve göstergesinde azalmanın, hepatoselüler hasar şiddeti için endeks kabul edilen total protein (TP) ve albumin konsantrasyonları, tedaviden önce düşük olan farelerde; tedavi sonucunda anlamlı olarak artmış ve kontrol grubundakilere yakın bir sonuç elde edilmiştir.

Bilgilendirme:
Kızılcık; eczacılık ve kozmetik sektörü için önemli olan metabolitleri içerir. Tanenlerin kolayca çıkarılabildiği kızılcığın yaprakları ise tıbbi hammadde olarak kullanılmaktadır. Meyveler taze tüketim için çok değerlidir. Şurup, meyve suyu, reçel, alkollü içecek ve diğer geleneksel ürünleri üretebilmek için işlenir. En yaygın tüketim şekli reçeldir. Her besinde olduğu gibi, kızılcık tüketiminde de besin-ilaç etkileşimi göz önünde bulundurulmalıdır.

100 gram Kızılcık’ın besin değerleri: