Besinin Adı
Türkçe: Sarı Kantaron
İngilizce: St. John’s Wort
Latince: Hypericum perforatum
Vatanı ve İklimi:
Dünyada subtropikal bölgelerde yetişmekte olan sarı kantaron genellikle Batı Asya, Ortadoğu, Avrupa, Rusya, Ukrayna, Türkiye, Çin, Hindistan gibi ülkelerde yetişmektedir. 400’ün üstünde türe sahip olan bu bitki Hypericaceae familyasına aittir ve sıcak bölgelerde yetişmektedir. Bu türlerin 10 tanesi Avrupa’da, 89 tanesi Türkiye’de yer almakta olup, 43 tanesi endemiktir.
Bitkisel Özellikleri:
Sarı kantaron, yaklaşık 1 metre uzunluğundadır ve altın sarısı renkli çiçeklere sahiptir. Sarı çiçekleri ve küçük yaprakları üzerinde, noktacıklar halinde yağ guddeleri taşır. Tabanına doğru odunsu yapıya sahip olup dik ve tüysüzdür. Sap içermeyen, doğrusal, oval ve yapısında saydam glandüler noktacıklar bulunduran yapraklara sahiptir. Çiçek açma süresi yaz aylarından sonbahar aylarına kadar devam edebilmektedir.
Faydaları ve/veya Zararları:
Hipokrat gibi Yunan doktorlar kantaron otunu I. Yüzyılda idrar söktürücü ve yara iyileştirici olarak kullanmıştır. Bağırsak solucanlarının tedavisinde ve regl dönemi bozuklukları durumlarında da kullanılmıştır. Sarı kantaron, yüksek antioksidan aktiviteye sahiptir. Kronik romatizma, diüretik yatıştırıcı, mide bağırsak hastalıkları, sarılık, karaciğer–safra rahatsızlıkları, bronşit, dizanterinin diyare yanı sıra boğaz enfeksiyonları, antiseptik yara iyileştirici, soğuk algınlıkları, kurt düşürücü olarak da kullanılmaktadır. Sarı kantaronda ve ekstraktlarının içerisinde yoğun şekilde yer alan hiperisinin anti-tümöral etkinliğe sahip olduğu belirtilmiştir. Değişen şiddetteki depresyonun tedavisinde kullanımıyla depresif davranışları azaltır. Diyabetik hastalarda, özellikle metformin kullananlarda glukoz toleransı arttırılması için kullanıldığı belirtilmiştir. Antienflamatuar etkisi, enfeksiyona direncini arttırıp kollajen birikimi sağlar. Kantaron yağı haricen kullanıldığında, yaraları iz bırakmadan iyileştirir. Yan etkileri genellikle sarı kantaron içerisinde bulunan hiperisin ile ilgilidir. Çok ciddi yan etkilere sebep olmamakla beraber bazı geleneksel bitkiler veya ilaçlarla beraber alınması negatif etkileşime sebep olabilir. Kantaron otunun ekstraktındaki etken maddeler ışıkla reaksiyon sonucu serbest radikal oluşumuna sebep olmaktadır. Bu serbest radikaller hücrelere zararının yanında gözde bulunan yapısal proteinlere saldırıya geçerek katarakt oluşumuna sebep olabilmektedir. Yapılan bir çalışma kantaron otunun, manik bozukluk*, halsizlik, gastrointestinal rahatsızlıklar, konfüzyon*, ağız kuruluğu, baş dönmesi, saç dökülmesi, hiperaktivite, alerji, irritasyon*, ışığa duyarlılık gibi istenmeyen olaylara neden olabileceğini göstermektedir.
Sarı kantaron ve preparatları, hamile ve emziren kadınlar tarafından kullanılırken dikkatli olunmalı; açık tenliler morötesi ışığa ve gün ışığına çıkarken dikkatli olmalıdır. HIV/AIDS hastaları, siklosporin alan organ nakli hastaları, warfarin, fenprokumon, teofilin ve digitoksin alan hastalar da kullanmadan önce hekime danışmalıdır.
Bilgilendirme:
Farklı kültürlerde, geleneksel tıpta kullanılan en eski bitki türü olan sarı kantaron en çok araştırılan türler arasındadır. Kurutulmuş şeklini de gıda takviyesi olarak tablet, kapsül, çay, tentür* şeklinde görmek mümkündür. Kantaronun içeriğinde hiperisin, flavonoidler, karetenoidler, kolin, nikotinamid, pektin, fenolik bileşikler, karoten, C vitamini, taninler, protein ve uçucu yağ bulunur. Asitlerden; isovalerianik asit, nikotinik asit, stearik asit, palmitik asit ve myristik asit bulunmaktadır. Bu tıbbi bitki antiviral, antitümör, antidepresan, antiinflamatuar, antibakteriyal, hepatoprotektif* ve analjezik etkileri ile tıpta sıkça kullanılır.
100 gram Sarı Kantaron’un besin değerleri:
| CHO (g) | Na (mg) | I | Vit. A (µg) |
| – | – | – | – |
| Protein (g) | K (mg) | F (µg) | Vit. C (mg) |
| – | – | – | – |
| Yağ (g) | P (mg) | Fe (mg) | Vit. B³ (mg) |
| – | – | – | – |
| Kalori (kkal) | Ca (mg) | Mg (mg) | Lif (g) |
| – | – | – | – |
Hepatoprotektif: Karaciğeri koruyucu etki.
Konfüzyon: Bilinç bulanıklığı.
Manik Bozukluk: Aşırı hareketli, enerjik, konuşkan, umursamaz, güçlü, öforik bir dönemi tanımlar.
İrritasyon: Tahriş edici etken nedeniyle deri eya mukozada meydana gelen durum, tahriş.
Altan, A., Damlar, İ., Aras, M. H., & Alpaslan, C. (2015). Sarı Kantaronun (Hypericum Perforatum) Yara İyileşmesi Üzerine Etkisi . Arşiv Kaynak Tarama Dergisi , 578-591.
Başer, K. H. (2007). Sarı Kantaron (Hypericum Perforatum L.). Bağbahçe Bilim Dergisi, 18-19.
Effect Of Hypericum Perforatum (St John’s Wort) In Major Depressive Disorder: A Randomized Controlled Trial. (2002). JAMA, 1807-1814.
Ekren, S., Sönmez, Ç., & Bayram, E. (2011). Sarı Kantaron (Hypericum Perforatum L.) Klonlarında Bazı Tarımsal Ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi . Tarım Bilimleri Dergisi , 225-234 .
Hışıl, Y., Şahin, F., & Omay, S. B. (2005). Kantaronun ( Hypericum Perforatum L. ) Bileşimi ve Tıbbi Önemi. International Journal Of Hematology And Oncology, 212-218.
Silva, B. A., Ferreres, F., Malva, J. O., & Dias, A. C. (2005). Phytochemical And Antioxidant Characterization Of Hypericum Perforatum Alcoholic Extracts. Elsevier, 157-167.
Ugulu, İ. (2011). Traditional Ethnobotanical Knowledge About Medicinal Plants Used For External Therapies In Alasehir, Turkey. International Journal Of Medicinal And Aromatic Plants, 2249 – 4340.
Yalçın, S., Boğa, Ö., & Pekmezekmek, A. B. (2015). Sarı Kantaron (Hypericum Perforatum) İle Orfanin Etkileşiminin Depresyon Tedavisindeki Rolü . Arşiv Kaynak Tarama Dergisi , 531-541.
Yalçın, S., Boğa, Ö., & Pekmezekmek, A. B. (2015). Sarı Kantaron (Hypericum Perforatum) İle Orfanin Etkileşiminin Depresyon Tedavisindeki Rolü . Arşiv Kaynak Tarama Dergisi , 531-541.
